Naxsh Bannar Ad

جینۆساید كورد
2015/02/16 10:29
نوسەر: جینۆسایدی کورد

حەوت سەرچاوەی تیرۆریزم لەكوردستاندا

نوسینی: د. ئەمین

ئەزمونی ئەم دواییەی ناوچەكە‌و جیهان ئەوەی ئاشكرا كرد،  كە سەركەوتنی گەلان بەسەر تیرۆریزمدا‌و لەناو بردنی تەنها بەئۆپراسیۆنی سەربازی‌و ئەمنی نابێت‌و كۆتایی پێ نایەت،  بەڵكو پێویستی بەروبەڕوبونەوەی هەمەلایەكەو درێژخایەنە،  بەتایبەت بەڕوی سەرچاوە فیكری‌و كۆمەڵایەتیەكانی تیرۆریزمدا،  ئەم بیرۆكەیە بوە بەدروشمی هەمو ئەو وڵاتانەی كە لەدژی دەوڵەتی ئیسلامی(داعش) دەجەنگێن، تەنها كوردستان نەبێت..

سەرچاوەی فیكری تیرۆریزم رون‌و ئاشكرایە،  كە دەگەڕێتەوە بۆ فیكرو كلتوری ئیسلام،  هەمان فیكر لەكوردستانیشدا زۆر بەربڵاوە.

لەسەرەتادا ئەوە بڵێم كە دینی ئیسلامی وەك (عەقیدەیە) كە پەیوەندیی نێوان خواو عەبد رێكدەخات،  مەسەلەیەكی شەخسیەو  هیچ كەسێك مافی ئەوەی نیە كە تەداخولی تیا بكات‌و ئەمەش بەشێكە لەئازادی مرۆڤەكان‌و كەسیش نابێت هەستی موسڵمانان لەعەقیدەكەیاندا بریندار بكات،  بەهەمان شێوە ئاینەكانی تریش، كەواتە لێرەدا باسمان لەسەر (عەقیدەی ئیسلامی) نیە.

ئێمە باس لەفیكرو كلتوری ئیسلام دەكەین كە نزیك بە(١٤٠٠) ساڵ زیاترە غەیری كوشتن‌و خوێن‌و سەربڕین‌و داگیركردنی وڵاتان (لەوانەش كوردستان) هیچ عیلم‌و مەعریفەتێكی دانەهێناوە بۆ بەشەریەت. ئەم فیكرە بەدەوی‌و عەرەبی‌و دواكەوتوە لەهەزاران كتێبدا نوسراونەتەوەو سەدەها كەس بەناوی ” فەقیە ”‌و “عالیم” لەم بوارەدا ناوبانگیان دەركردوە، بەجۆرێك كە ئەم فیكرو ئەم جەنابانە لای زۆربەی لەلایەناكان جێگەی عەقیدەیان گرتوەتەوەو بون بەموقەدەس.

عەقیدەی ئیسلامی لەشایەتمان‌و نوێژ‌و رۆژو زەكات‌و چون بۆ حەج بەگوێرەی توانا،  ئەم عەقیدەیە لەسەرتای سەرهەڵدانی ئیسلامەوە وەك خۆی ماوەتەوەو زۆربەی خەڵكی كوردستانیش بەبێ هیچ موشكیلەیەك رۆژانە پیادەی دەكەن، بەڵام (فیكرو كلتوری ئیسلامی) كەزادەی ئەو ” عالیمانەیە”،  بابەتێكی جیاوازەو لەمێژودا بونەتە هۆی كوشت‌و بڕو ماڵوێرانی‌و بەسەدەها هەزار كەس كوژران‌و دەیەها وڵات وێران بون.

بنەمای تیۆری هەمو تیرۆریستەكانی جێهان ئەم فیكرەیە،  بەتایبەت نوسراوەكانی هەر یەك لەبوخاری‌و موسلیمەوە بیگرە تا دەگاتە ئیبن تەیمیەو محەمەد بن عبدالوەهاب‌و حەسەن بەناو سەید قوتبەكەی ئیخوان.

هەمو حزبێك یان ریكخراوێك كە بەناو یان بەمەرجەعیەتی ئیسلامی كار دەكات ئەوا سەرچاوە تیۆرێكەی دەگەڕیتەوە بۆ ئەم فیكرو كلتورە، لەوانەش بزوتنەوەی ئەمڕۆی كوردستان بەسەلەفیەكان‌و هەمو ئەحزاب‌و رێكخراوە ئیسلامیەكان، ئەم حزب‌و رێكخراوە ئیسلامیانە دەیانەوێ خەڵكی بەوە هەڵخەڵەتێنن كە ”میانڕەون”،  لەگەڵ رەفتارەكانی داعش نین‌و ئەمان قەناعەتیان بەپرۆسەی دیموكراتی هەیەو هتد. بەڵام لەراستیدا،  میانەڕەوترین حزبی ئیسلامی لەدونیادا،  هەر ئەوەندەی بۆی بلوێ داعش بەقوتابیش راناگرێ. سەیری ئیخوان موسلیمینی میسر كەن یان توركیای ئوردوغان بكەن.

ئەم فیكرو كلتورە ئیسلامیە كە سەرچاوەكەی عەرەبی دواكەوتوی نەجد‌و حیجازە،  بەتایبەت لەسێ سەدەی یەكەمی هیجرەدا،  لەو كاتەدا توێژێكی بن دیواری گەندەڵی بەناو ” فقها‌و” پەیدابون بەئارەزوی خۆیان تیۆری كوشتن‌و بڕین‌و تاڵان‌و فەرهود كردنیان داڕشت.

پاشان لەسەدەی شەشدا ئیبن تەیمیە پەیدا بو كە زۆربەی زۆری فەتوای خوێناوی‌و  قەتل‌و عامەكانی داهێنا، كارە تیرۆستیەكانی قاعیدەو داعش بریتین لەپەیڕەوكردنی رینماییەكانی ئەم ” عالیمە”.هەفتەی رابوردو  داعش لەسەر فەتوای ئبن تەیمیە فڕۆكەوانە ئوردنیەكەی بەزیدوێتی سوتاند، ئبن تەیمیە تیۆری قەتڵ‌و عامی بەشەرعی كرد، لێرەدا نامەوێ بچمە سەر سەرباری تویژینەوەی ئەو فیكرە.

سەرەتای بڵاوبونەوەی ئەم فیكرە لەم ناوچەدا،  دەگەڕێتەوە بۆ حزبی بەعس كە لەنەوەتەكاندا دەستی بە(الحملەالایمانیە) كرد بەسەرۆكایەتی عیزەت دوری،  مەنهەجی دیراسی پڕ كرد لەوانە ئایینیەكان‌و جۆرەها مەدرەسەو پەیمانگەی ئایینیان دامەزراند، لە١٩٩١بەدواوە بەرەی كوردستانی‌و هێزە دەساڵاتدارەكان،  وەك هەمیشە،  ئەوەی مەوزوعیان نەبو پاراستنی كۆمەڵ بو،  بۆیە ئیسلامیەكان دزەیان كردە ئەم كۆمەڵەیەوە خەریكی خۆڕێكخستن‌و كاری تیرۆریستی بون،  تا وای لێهات هەندێ ناوچە لەژێر كۆنترۆلی ئەواندا بو. لەو ساڵانەدا بو كە ئیسلامیەكان بەپێی تیۆری خۆیان‌و سەید قوتب، لەقۆناغی تەكویندا بون، ئەحزابی بەناو عیلمانیش سەرقاڵی دەسەڵات‌و پارەو گەندەڵی بون، لەدوای پرۆسەی ئازادی 2003 ئەم هاوكێشەیە وەك خۆی بەردەوام بو.

بەگشتی ستراتیژی ئیسلامیەكان بریتیە لە(التكوین والتمكین): لەقۆناغی ” تەكوین” یانی خۆ دروستكرن‌و گەشەكردن بەناوی جۆراوجۆری میانڕەوی‌و خێرخوازی‌و  پاشان،  كاتێك فرسەتیان بۆ دەلوێ،  دەچنە قۆناغی ”تەمكین” واتە دەستبەسەرا گرتن واتە بون بەدەسەڵات، واتە تەنها جیاوازی لەنێوان ” میانڕەوانی ” كوردستان داعش تەنها لەوەدایە كە ئەمان دەڵێن كاتی نەهاتوەو جارێ با هێزی زیاتر پەیدا بكەین سەرقاڵی ”تەمكوین”و داعش دەڵێ ئێستا كاتێتی‌و هێزەكانمان ئامادەن، ئەم سەرەتایەم پێ زەرور بو بۆ ئەوەی بچمە سەر ئەسڵی بابەتەكە.

كوردستانی ئەمڕۆمان پڕە لەسەرچاوەی دروستبونی نەك داعشێك بەڵكو دەیەها داعش،  هەڵەن ئەو كەسانەی دەڵێن دەوڵەتی ئیسلام تەنها لەدەرەوەی سنورەكانن،  بەهەڵەدا دەچن بەرپرسیارانی كورتبینی كورد گەر وا تێبگەن كە نێوماڵمان پارێزراوە، ئەم سەرچاوانە ئەگەر لەئەمڕۆشدا خەریكی خۆ ئامادەكردنبن ئەوا لەئایندەیەكی نزیكدا بەشكڵ‌و ناوی جیاوازی وەك داعش هەڵدەقوڵێن.

سەرچاوەكانی تیرۆریزمی ئێستاو ئایندەی كوردستان بریتین لە:
1-    سەلەفیەكان: بەریشی درێژو سمێڵی سفر‌و جلوبەرگی زەمانی (١٤٠٠) لەمەوبەرەوە، لەم سەردەمەداو بەكەیفی خۆیان لەم وڵاتەدا تەراتێن دەكەن، خەریكە سیمای كۆمەڵ دەگەڕێننەوە بۆ ئەو زەمانەو،  خۆیان بەنوێنەری خودا دەزانن لەسەر عەرزو دەبێ هەمو شتێك بەفیلتەری حەرام‌و حەڵاڵەكەی ئەواندا بڕوات، ئەمانە جگە لەماڵەكانیان،  سەدەها مزگەوتی وەزارەتی ئەوقاف وەك مۆڵگەو بنكە بەكار دێنن، حزبەبەناو عیلمانیەكانیش كۆمەڵگە دەكەن بەقوربانی سیاسەتەكانیان‌و بۆ بەدەستهێنانی دەنگی هەڵبژاردن لەگەل ئەم جەنابانەدا رێكدەكەون‌و بگرە یارمەتیشیان دەدەن، ئەگەر بەر بەمانە نەگیرێ،  ئەوا زۆر بەدوری مەزانن كە بەتایبەت ئیمارەتی كەركوك ئیعلان بكەن،  یان ئیعلانی ” داكو” واتە دەوڵەتی ئیسلامی كوردستان بكەن.
2-    جۆرەها حزبی ئیسلامیمان هەیە، كە جۆرەها ریكخراوەی ” مەدەنی ”‌و ”خەیریان”هەیەو بەبێ ئەوەی شەریكی گەندەڵی دەسەڵات بن هەر خۆیان دەوڵەمەندن، بەڵام بەهۆی گەندەڵی حزبە دەسەڵاتدارەكانەوە، كەس پرسیارێك ناكات باشە سەرچاوەی دەوڵەمەندبونی ئەم حزبانە چیەو لەكێ پارە وەردەگرن،  ئەی قەرار نیە كە حزبێك لەكوردستاندا كار بكات نابێت وابەستە بێت بەوڵاتانی ترەوە،  لیرەدا ئەوە بڵێم كە بۆ ئەمەیان حەقیانە، چونكە حزبێك نیە لەكوردستاندا وابەستی وڵاتێك نەبێت،  لەكوردستاندا لەبری بۆرسەی دراو یان پارە بۆرسەی كڕین‌و فرۆشتنی ئەحزابمان هەیە.
لەمیانڕەوترین كادری ئەم حزبەمیانڕەوانە بپرسیت ناتوانێت نكۆڵی لەوە بكات كە قەناعەتی تەواوی هەیە بەئایەتی ” إن الحكم إلا لله” (یوسف: اڵایە 40)،  ئەوان هاتون بۆ داسەپانی حوكمی خودا بەسەر خەڵكدا،  بەڵام ئەمڕۆ میانڕەون، چونكە كاتی نیەو بۆیان ناكرێ، هەروا كەسیان نكۆڵی لەوە ناكەن كە باشترین شەریعەت لەدونیادا شەریعەتی ئیسلامییە،  داسەپاندنی لەكۆمەڵدا بەئەركی خۆیان دەزانن. لەبری دیموكراسی دەڵێن (وأمرهم شوری بینهم )و هەروا قەناعەتی تەواویان هەیە بەحوكمی خیلافە. كەوابێت ئەم میانڕەوانە هیچ جیاوازیەكیان نیە لەگەل داعشدا.
داعش هەر ئەو شیعارانەی هەیەو پەیڕەوی دەكات،  تەنها جیاوازی ئەوەیە كەئەمان دەڵێن ئێستا بۆمان ناكرێت‌و كاتی نەهاتوە! بەڵام كەكاتی هاتو توانامان هەبێت،  ئەوە بێ گومان دەیكەین.

3-    حزبە دەسەڵاتدارەكانی كوردستان: ئەم حزبانە رۆڵی زۆر خەتەریان هەیە لەگەشەپێدانی سەرچاوەكانی تیرۆریزم لەكوردستاندا،  چونكە لەبەر مەسڵەحەتی خۆیان نەك چاوپۆشی دەكەن، بەڵكو رێككەوتننامەی ستراتیژیان هەیە لەگەڵ ئەو سەرچاوانەدا، جاران باس لەرێككەوتننامەی ستراتیژی نێوان پارتی‌و یەكێتی دەكرا،  بەڵام لەواقیعدا ئتیفاقی ستراتیژی لەنێوان ئەو حزبانە بەتایبەتی گۆڕان‌و پارتی لەگەڵ ” میانڕەوەكان”‌و سەلەفیەكاندا،  زۆر خەتەرترو سامانكترە لەئتیفاقەكەی یەكێتی‌و پارتی. بەوە دەچێت سەرانی ئەو حزبانە ئەزمونی جەزائیرو میسری ئەنوەر ساداتیان، لەبیر چوبێتەوە، بەئەقڵی خۆیان ئیسلامیەكان بەكار دێنن،  نازانن كە مێژوی دورو نزیك ئەوەی سەلماندوە كە ئەحزابی ئیسلامی جێگەی متمانە نین، گریمان ئەم ئەقڵ‌و فەهمەی ئەو حزبانە دروستەو ئەوان زۆر ئاقڵن،  ئەی لێرەدا هیچ بیر لەم كۆمەڵگایەو نەوەی داهاتو ناكەنەوە،  بیر لەوە ناكەنەوە كە راستە لەهەڵبژاردنێكدا شتێكیان وەدەستدەكەوێت، بەڵام كۆمەڵگایەك دەشێوێنن، بەڵام بەوە دەچێت هەر لەبنەڕەتدا هەستی بەرپرسیاریان نەبێت وەك عەرەب ئەڵێ (فاقد الشی‌و لا یعگیه)
بەبڕوای من هەر حزبێك یان ریكخراوێك بەهەر جۆرێك هاوكاری سەلەفیەكان یان حزبە” میانڕەوەكان ” بكات،  ئەوا ئەو كارەیان لەڕوی مێژوییەوە هەڵوێستێكی خیانەتكارانەیە، خیانەتكاری دەكەن ئەگەر بەنیازی بەدەستهێنانی دەنگ‌و رێككەوتنی ژێراو ژێر بكەن، لەگەڵ سەلەفیەكان‌و لیستی هاوبەشی هەڵبژاردن ساز بكەن لەگەڵ حزبەئیسلامیە ”میانڕەوەكاندا”. باجی ئەو خیانەتكاریە نەوەكانی داهاتوی ئەم میللەتە دەیدەنەوە.

4-    دەستورو پەرلەمان: دەستوری هەرێم ئیسلامیە! لەدەستورەكەماندا لەمادەی (6)ی بڕگەی یەكەمدا هاتوە نابێت هێچ یاسایەك دەربكەین كە لەگەڵ ئەحكامی ئاینی ئیسلامدا نەگونجێت! واتە هەر یاسایەك دەربچێت دەبێت لەجەنابی ” میانڕەوانی” ئەمڕۆو داعشی سبەی پرسیار كەین ئەرێ‌ بەڕێز ئەم یاسایەتان بەدڵە؟ ئەگەر خەڵك هەڵخەڵەتاندن نەبێت خۆی ئەو بڕگەیەك بەلەجیاتی دانان دەتوانین بڵێین دەستورەكەمان ئیسلامیە،  ئیتر سەیرتان پێ نەیەت كە بڵێین دەستورەكەمان ئیسلامیە. لەكاتێكدا پەرلەمان‌و حكومەت نابێت هیچ دینێكیان هەبێت،  نوێنەرانی ” میانڕەوەكان ” والەهۆڵی پەرلەماندان‌و بێ حورمەتی دەكەن، بەسرودی ئەی رەقیب، سەرۆكایەتی چەندین لیژنەی هەستیاریان بەدەستەوەیە،  بەپێی (التكوین والتمكین) لەهەر فرسەتێكدا بۆیان بلوێت ئاڵا رەشەكەیان لەپەرلەماندا بەرز دەكەنەوە.
5-    مزگەوتەكان: تا چەند ساڵێك لەمەوبەر هەر دەوڵەماندێك نەیوستبا پارەی باج بدات بە” دەوڵەت” ئەوا پارچە زەویەكی گەورەی وەردەگرت نیوەی دەكرد بەمزگەوت‌و نیوەی دەكرد بەریزێك دوكان‌و بزنز !. لەكوردستاندا سەدەها مزگەوتی تازە قوت بونەتەوە، زۆرێك لەمزگەوتەكانمان بەئیدارەی وەزارەتی ئەوقاف! بون بەمۆڵگەی تیرۆریستان بۆ خۆ حەشاردان‌و كۆكردنەوەی خەڵك، لەدو توێی زۆرێك لەخوتبەكانی جومعەدا فیكری سەلەفی‌و تیرۆر بڵاودەكەنەوە، خەتیبی جومعە لەبری باسكردنی نوێژو تەعات باس لەفیكری بوخاری‌و موسلیم‌و ئیبن تەیمیە دەكەن، گەنجانی كورد بەبودجەی دزراوی گەلی كورد پەروەردە دەكەن،  ئامادە باشیان دەكەن بۆ ئەو رۆژەی كە بەعەقڵی خۆیان رۆژی تەمكینە واتە ئەو كاتەی كە دەتوانن، دەسەڵاتی ئەم ناوچەیە بگرنە دەست، هەندێ نەفامیشیان لەو بازنەیە دەردەچێتە دەرەوەو بەپە لەرادەكەنە ناو داعشەوە وەك مەلاو فەقیەكانی هەولێری ئەم دواییە، سەرەڕای ئەمانە مینبەری هەندێك مزگەوت بون بەبڵندگۆی هەڕشەكردن لەهەر هەناسەیەكی پێشكەوتوخواز،  بەئاشكراو بەدەنگی بەرز فتوای كوشتنی خەڵك دەردەكەن،  هەڕەشە لەدەزگاكانی راگەیاندن دەكەن،  بون بەنوێنەی خوا لەسەر عەرزو بەفەتوایەك یان بەهەڕەشەیەك بەرنامەی تەلفزیۆن رادەگرن، لەساڵانی رابوردودا،  بەپێی ئەو فەتوانە،  چەندین كاری تیرۆریستی‌و كوشتن ئەنجامدراوە.
6-    قوتابخانەی ئایینی: رەنگە بڵێن ئەمە هەر هەبوە،  بەڵام بۆچی هەبێت،  بۆچی رۆڵەكانمان لەو وانەدا فێری زانستێك نەبن،  بۆچی ئەركی فێربونی ئاین ناگەڕێننەوە بۆ جێگە سروشتیەكەی خۆی كە نێوماڵ‌و خانەوادەیە، مام وەستایەكی سەلەفی زۆر بەئاسانی دەتوانێت فیكری ئەو مناڵانە بگۆڕێت‌و ژەهراوی بكات، بۆیە،  بەداخەوە مەكتەبەكانیشمان بون‌و دەبن بەسەرچاوەی تیرۆریزم.
7-    دەزگاكانی راگەیاندن بەتایبەت رادیۆ‌و كەناڵەئاسمانیەكان كە رۆڵیان لای هەموان ئاشكرایە.
لەداهاتودا باس لەچۆنیەتی بەرەنگاربونەوی ئەم سەرچاوانە دەكەین.

لە ماڵپەڕی چاودێرنویز وەرگیراوە

بۆچوون