Naxsh Bannar Ad

جینۆساید كورد
2015/02/18 10:10
نوسەر: جینۆسایدی کورد

ئەمڕۆ دەستپێکی پەلاماری قۆناغی یەکەمی ئەنفالی دۆڵی جافایەتییە

ڕاستکردنەوەیەک بۆ مێژووی یەکەم پەلاماری ئەنفال

عومەر محەمەد

١٧ی شوباتی ٢٠١٥ سلێمانی

ئەگەرچی میدیای کوردی و چالاکوانان وڕێکخراوەکانی ئەنفال بەگشتی ڕۆژی ٢٢ی شوبات بەدەستپێکی پەلامارەکانی ئەنفال دەزانن، بەڵام ڕۆژی ١٧ی شوباتی ساڵی ١٩٨٨ یەکەمین پەلاماری سەربازی قۆناغی یەکەمی ئەنفالە، ئەوڕۆژە من بەکارێکی پێویست دەبوو بچم بۆ قەزای دوکان، ئەوەی لەرێگا بینیم لە لیوای سوسێ و بەدیاریکراوی لەو دەشتاییەی خوار قەڵای سوسێوە کە ئێستا زیندانی ناوەندیی حکومەتی عێراقە بۆ دەستبەسەرکردنی تیرۆرستان، بنکەی کاتوێشاکانیان لەو دەشتەدا جێگیرکردبوو، بەچڕی بۆردومانی سورداش و چیای قوڵەپوشینەو کلکەی چیای پیرەمەگرونیان دەکردو لوتکەو لاپاڵی چیاکەیان دەکوتا، بە درێژایی ئەوماوەیەو هەتا لە هەورازی کۆتەڵ بەرەو دوکان شۆڕبووینەوە لەودیوی شوشەی پەنجەرەی ئۆتۆمبیلەکەوە من وسەرنشینەکانی تر دەمانبینی کاتوێشاکان چۆن چیاکەی پشتی سورداش و قوڵە پوشینەیان داگرتبووەوەو ئەو ناوەیان دەکوڵاند، لەراستیدا ئەوبۆردومانە دیمەنێکی زۆرسامناک و ڕوخێنەرایان هەبوو، کە گەیشتمە دوکان و لەسەیارە دابەزیم گوێم هەڵخست بەئاسانی گرمەوناڵەی کاتوێشا دەهاتە بەرگوێم، کە کارەکەم تەواو بوو سواری سەیارە بوم و گەرامەوە بۆ سلێمانی دیسانەوە دیقەتمدایەوە ناوچە بۆمبارانکراوەکە، هەرچەندە لەوکاتەدا بۆردومان وەستابوو بەڵام دوکەڵ لە سەرلوتکەی چیاکانی هەلاج ودابان وچیای پشتی هۆمەرقەوم بەرز دەبووەوە، بۆمێژوو ساڵی ٢٠١٠ چومە سەرچیای دابانم وێنەی ئەو کاتوێشایانەم گرتووەو ئێستاش هەروا لەو چیایە چەقیوون، من ئەوکاتە لەریزەکانی کۆمەڵەی رەنجدەران کارم دەکرد، هەرئەوشەوە نەخەوتم و راپۆرتێکم لە بارەی ئەو بۆردومانەوە نوسی کە بینیبووم، ئەوەشم باش لەبیرە کە راپۆرتەکەم لەسەر کاغەزێکی بێ خەت نوسی و رێکەوتی ڕۆژی ١٨ی شوباتم خستە سەر راپۆرتەکەم و ڕەوانەی پۆلی یاسینی کەرتی ڕێکخستنی شەهید ئارامم کرد. ئەمەش بۆیە دەنوسم بۆ راستکردنەوەی مێژووی دەست پێکی ئەنفال کە ڕۆژانی ١٧ و ١٨ی شوباتە نەک ٢٢ یان ٢٣ی شوباتی ساڵی ١٩٨٨ .

لەراستیدا ڕۆژی ٢٢ی شوبات پەلامارەکە گشتگیر بوو، حکومەت هێزی زیاتری کۆکردەوەو نەک هەر لەسورداشەوە بەڵکو لە هەموو قۆڵەکانەوە لە دۆڵەڕوت ولە بنگردو لە قەڵاچوالان و حەوزەی ماوەتەوە پێشڕەوییان کرد، بەڵام دەستپێکی پەلامارەکە بەتایبەتی بۆردومانی پێشوەخت و جموجۆڵە سەربازەییەکان لە١٧و١٨ شوباتدابوون.
لەکتێبەکەمدا پەلاماری ئەنفال لەهەشت قۆناغی سەربازیدا لەپەراوێزدا ئەمەم نوسیوەو پێشمەرگەی دێرین مامۆستا کامەران حاجی عەلی ئەوە پشتراست دەکاتەوەو دەڵێت : شەوی ١٦/١٧ من لەخاڵی ئێشککرتندا بووم کە راجیمەکان بەپۆل بەسەرمدا تێپەڕین وجۆرە دەنگێکیان لیوەدەهات وەک قروسکەقروسکی توتەڵە سەگ وابوون، هێندەی نەبرد لەودیوچیاوە لەسەرگەڵوبەرگەڵوو بووە گرمەوناڵە. هەروەها پێشمەرگەی دێرین شازین هێرش کەئەوسەر وەختە لە ناوچەی دۆڵەڕوت بووەو جەخت دەکاتەوە کە پەلامارە سەربازییەکەی ئەنفالی یەک ڕۆژی ١٧ی مانگ بووە.

بەڵگەنامەكانی دادگای باڵای تاوانەکانی عێراقیش،” پشتڕاستی ئەو بەروارە دەکاتەوە کە لە 9-2 1988 تا 23-2-1988لەناوچەی “سەرگەڵو، بەرگەڵوئەنجامدراوە، ئەگەرچی شوێنی ئەنجامدانی تاوانەكە ناوچەی “سەرگەڵو، بەرگەڵو” نییە بەتەنها، بەڵکو ناوچەیەكی پان وپۆڕی شاخاوییەو سورداش و شاباژێرودۆڵی جافایەتی وبنگردو مەرگەوکانی توو، لە سنووری قەزای دوكان و چوارتاو گوندەكانی ئەم سنوورە کە ژمارەیان لە “150” گوند زیاترە، راستە لەسەرگەڵوبەرگەڵو سەرکردایەتی یەکێتی و نەخۆشخانەو دەزگای راگەیاندن وسەرکردایەتی هێزی پێشمەرگەی لێ جێگیربوو، یەکەمین پەلاماری حکومەت بۆسەر ئەم ناوچە ئامانجداربوو وەک رایانگەیاندبوو سەری مارەکە پانبکەنەوە بۆ ئەومەبەستە بە پێشەوایەتی لیوا رکن سوپاسالار “سوڵتان هاشم ئەحمەد” کرایە فەرماندەی فەیلەقی یەک کە ئەم هێزویەكانەی خوارەوەی خرابووە بەردەست و بەشدارییان لە پەلامارەکە كردوەو ئەمەش لەلایەن دادگای باڵای تاوانەكانەوە پشتڕاست كراونەتەوە.

قۆناغی یەكەمی شاڵاوی تاوانی ئەنفال، بە فەرماندەیی تاوانبار “سوڵتان هاشم ئەحمەد” ئەنجامدراو ئەم یەكە سەربازییانە بەشدارییان تێداكرد، لە ژێر چەتری فەیلەقی یەكەمی سوپادا:

تیپی پیادەی “38” ی سەربە فەیلەقی پێنج و هێزەكانی “عومەر عەبدل عەزیز” كە پێك هاتبوون لە ” لیوای پیادە 18، لیوای پیادە  48، لیوای پیادەی 130، یەكەکانی تۆپهاوێژو فەوجی مغاویر”.

تیپی ئالی هێزەكانی “مەحمەد قاسم” كە پێكهاتبوون لەم یەكانەی خوارەوە “لیوای پیادە 21و 15و لیوای 20و لیوای زرێپۆشی  2″.

تیپی پیادەی مەیدانی دووەم، “هێزەكانی موسەنا”، كە پێكهاتبوون لە “لیوای پیادە 22، لیوای پیادە 48، لیوای پیادە 44″.

سێ‌ لیوای گاردی كۆماری بە چەكی پێشكەوتوو پێداویستی تەواوەوە.

هێزەكانی بەدر.

تیپی پیادەی چوارەم، ناسراوە بە هێزی “قەعقاع”. بەپێشەوایەتی لیوارکن عصمت صابر فتح اللە ئەم ئەفسەرە چەندین ویسام و نوتی شجاعەو دیاری بەهۆی رۆڵی ئەو لە جەنگی عێراق – ئێران‌و تاوانی ئەنفال وەرگرتووە، سەرباری ئەو هەموو دڵسۆزیەش لەساڵی 1991 لەلایەن پاسەوانە تایبەتەكانی سەدامەوە لەناوکۆشکی کۆماریدا كوژرا، بەڵام مردن نەبووە هۆی ئەوەی تاوانی ئەنفالی لەسەر لابچێت بەلکو بە ژمارە (94) ناوی لە لیستی داواكراوەكاندایەو لەلایەن (دادگای باڵای تاوانەكانی ئێراق)ەوە، وەكو تۆمەتبارێكی  ئەنفال، داواكراوە .

بەشێک لە فەیلەقی پێنج کە ناسرابوو بە هێزەكانی موعتەسەم :

ئەم هێزە پێکهاتبوو لە تیپی پیادەی (24) ناسراو بە (هێزەكانی موعتەسەم) لەپەلاماری ئەنفالدا ڕۆڵی زۆر دراندنەی گێڕا بەتایبەتی لە ناوچەی بنگردومەرگەو کانی توو . بارەگای سەرەکی تیپەکە لە چوارقوڕنە بوو فەرماندەكەی ئەفسەرێک بوو بەپلەی لیوا روكن بەناوی عەبد عۆن نوعمە منسور. ئەویش لەلایەن (دادگای باڵای تاوانەكانی عێراق)ەوە، ژمارە (83) داواکراوە بەهۆی بەشداریكردنی لە ئەنفالەكاندا.

تیپی پیادەی (33) ناسراو بە فەرماندەیی هێزەكانی بەدر (قیادە قوات بدر). پێشەواکەی‌ ئەفسەرێک بوو بەپلەی عەمید روكن بەناوی رەمزی مەحمود عەبدوڵڵا. بەپێی ئەوبەڵگەی لە بەردەستمدایە لەلایەن خودی خۆیەوە ناوی دیاری کردوە بۆ وەرگرتنی دیاری کەچی خۆی یەکەم ناوە لەلیستەکەدا هەروەها بەپێی ژمارە (٣٩٠٥) رۆژنامەی العراق لە٢١/١١/ ١٩٨٨دوو مەدالیای ئازایەتی لەپای بەشداری کردن ورۆڵ بینینی لە پەلاماری ئەنفالی یەك و ئەنفالی سێدا لە خودی سەدام حوسێن) پێبەخشراوە.

ئەمانەو چەندین یەكەی تر وەك “یەكەی كیمیاوی، یەكەی فڕۆكەوانی، هێزی ئاسمانی، یەكەی شەڕكەر لە تیپی پێنج، یەكەی ئەندازیاری بۆ تێكدانی گوندەكان، یەكەی رێگاو بانی سەربازی، یەكەی هەواڵگری سوپا”.

 هەواڵگری سەربازیی بەپێی بەڵگەنامەیەك کەدادگای باڵای تاوانەکان یاداشتی کردووەو ماڵپەڕی جینۆساید کورد بڵاوی کردووەتەوە بەناونیشانی “ش3، ق 2/122، لە بەرواری 1-3-1988 لەلایەن رێكخراوی هەواڵگری رۆژئاواو كەلەلایەن تاوانبار”فەرحان موتڵەگ جبوری” واژۆكراوەو بۆبەشی هەواڵگری شوعبەی سێیەم نیردراوەو روون كراوەتەوە كە تەنها لەم قۆناغەدا نزیكەی “120100” دوانزە هەزارو سەدكەس بەهۆی چەكی كیمیاوی كوژراون یان بریندار بوون لە قۆناغی یەكەم و دووەمی شاڵاوەكە”، ئەو بەڵگانەی سەرەوەو دانپیانانەكانی هەریەك لە “عەلی حەسەن مەجید، سوڵتان هاشم ئەحمەد، حوسێن رەشید تكریتی، سابر عەبدل عەزیز ئەلدووری، فەرحان موتڵەگ جبوری، تاهر تۆفیق ئەلعانی”، و هاوكات سكاڵاكاروشاهیدحاڵەكانی تاوانەكە، تاوانی قۆناغی یەكەمی شاڵاوەكانی ئەنفال پشتڕاستكراونەتەوە.

بەپێی ئەو بەڵگانەی لە بەردەستدان چی لە هێرشەکانی سەرتا کە لەحەوزەی ماوەت و چیای ئەزمڕەوە بە محمد رسول اللە و چی لە هێرشەکانی  دواتردا کە ئەنفال ناوبران . هەموو ئەو گوندانەی لەو ناوچەی ئەنفالی یەکدا بوون روخێندراون  ولەهەندێکیشیاندا باس لەگرتن وکوشتنی خەڵکەکەی کراون و شیکاری بۆ هێرشەکان کراوەو ناوی هەموو ئەو ئەفسەرو جەنگاوەرانەش لەبەردەستن کە لەلایەن فەیلەقی یەکەوە مەدالیای ئازایەتی و خەڵاتی سەدام  حوسین سەرۆک کۆماریان وەرگرتووە یان بۆیان دیاری کراوە لە پای بەشداری کردنیان لەو پەلامارەدا .

بۆچوون