Naxsh Bannar Ad

جینۆساید كورد
2015/07/31 10:49
نوسەر: جینۆسایدی کورد

ناڤ و زانیاریێت تاوانبارێت كه‌یسا جینوسایدا بارزانیان

حازم بله‌یی
ل سالا 1983 ل پروسه‌یه‌كا تایبه‌ت ده‌ست ب گرتن وبێسه‌ر و شوین كرنا بارزانیان هاته‌ كرن ژ لایێ‌ رژێما به‌عسا هه‌رفتی كو ل ئه‌نجامدا (8000 ) هزار توخمێ‌ نێرینه‌یێ‌ بارزانی هاتنه‌ جینوساید كرن ، وه‌ چاره‌نڤیسێ‌ وان ب نه‌دیاری مابوڤه‌ هه‌تا هه‌ڕفینا رژێما به‌عس ل سالا 2003 ،پاشان ل دویڤ وان به‌لگه‌نامێت كوكه‌فتیه‌ ده‌ست ده‌ركه‌فت هه‌رهه‌می د ماوه‌یه‌كێ‌ زۆر كورتدا هاتینه‌ شه‌هید كرن ، وه‌ پشتی كو دادگه‌ها بلندا تاوانان ل به‌غدا ب هاته‌ پێك ئینان بۆ دادگه‌هی كرنا سه‌رانێت رژێما به‌عس ئه‌وێت ده‌ست ل كوشتن و بڕین و ئه‌نفال و كیمیا باران و جینوسایدكرنا خه‌لكێ‌ عێراقێ‌ ب گشتی و گه‌لی َكورد ب تایبه‌تی هه‌ی ، وه‌ چه‌ندین كه‌یس هاتنه‌ چێكرن ل وان تاوانێت كو هاتینه‌ ئه‌نجام دان ، ئێك ل وان كه‌یسا (كه‌یسا ڤه‌گواستن وجینوسایدكرنا بارزانیانه‌ ) كو ل دویڤ به‌لگه‌نامێت به‌رده‌ست چه‌ندین كه‌سا ده‌ست هه‌بوه‌ل جینوسایدكرنا بارزانیان وه‌ داخاز هاتبووه‌ كرن بهێنه‌ گرتن ودادگه‌هی كرن . كو ئه‌ڤ تاوانبارێت ناڤێ‌ وان ل خارێ‌ هاتینه‌ هنده‌كن ل وان تاوانبارا :
تاوانبارێت ناڤ قه‌فه‌سا دادگه‌هێ‌ و هاتینە دادگه‌هی كرن :
1- علی حسن مجید ئه‌ندامێ‌ سه‌ركردایه‌تیا به‌عس و ئه‌ندامێ‌ قیادا قوتری .
2- تارق عزیز عیسا وه‌زیرێ‌ ده‌رڤه‌ و ئه‌ندامێ‌ سه‌ركردایه‌تیا به‌عس و ئه‌ندامێ‌ قیادا قوتری .
3- سه‌عدون شاكر محمود وه‌زیرێ‌ ناڤخۆ . ئه‌ندامێ‌ سه‌ركردایه‌تیا به‌عس و ئه‌ندامێ‌ قیادا قوتری .
4-سوفیان ماهر ئه‌فسه‌ر ل لیوا حه‌ره‌س جموری .ل سالا 1983 .
5- وه‌تبان ابراهیم حسن به‌رپرسێ‌ نڤیسینگه‌ها باكور ل سالا 1983/ برای سه‌دام.
6- حامد یوسف حه‌مادی سكرتێرێ‌ سه‌روك كومار .
7-حیكه‌ت فریان ابراهیم وه‌زیرێ‌ دارایی و جێگرێ‌ سه‌روك وه‌زیران .
ناڤێ‌ وان تاوانبارا كو هێشتا نه‌ها تینه‌ گرتن
8- لیوا خیری ێالح داودجل میران : خه‌لكێ‌ مویسله‌ ول سالا 1983 رێڤه‌به‌رێ‌ ئه‌منا هه‌ڤلێرێ‌ بوی و ل سالا 1985 جێگرێ‌ رێڤه‌به‌رێ‌ ئه‌منا عام بوی بو كاروبارێ‌ سیاسی كو علی حسن مجید مدیر عام بوی .
9- لیوا عبدا المحسن خلیل : خه‌لكێ‌ باژێرێ‌ مویسله‌و ل سالا 1983 رێڤه‌به‌رێ‌ ئه‌منا ناوچه‌ی حوكمێ‌ زاتی بوی .
10- عقید علی عبدالله‌ برع : سالا 1983رێڤه‌به‌رێ‌ ئه‌منا به‌غدا بوی خه‌لكێ‌ ناوچا ( ێینیه‌ یه‌ ) ی سه‌ر ب قه‌زا ( بێجیه‌ ) لایه‌نێ‌ ئاینی یێ‌ گرتی وئێكه‌ ل شێخێت ( الجنایین ) نوكه‌ یێ‌ ره‌ڤی و ل نك شێخێت الجنایین (البوێكر ) ه‌و خانیه‌كێ‌ ل سه‌یدیه‌ی به‌غدا هه‌یه‌ .
كورێ‌ ناڤبری ل ئیستخباراتا مویسل سه‌ رب وه‌زاره‌تا ناڤخویا عێراقێ‌ كاردكه‌ت .
11- سالم مشاعان الكراشی : خه‌لكێ‌ ناوچا نه‌عمانیه‌و ل سالا 1983 و 1984 به‌رپرسێ‌ فه‌رمانگا ئه‌منا بوێه‌یه‌ بوی .
12- غازی مجید اسماعیل : رێڤه‌به‌رێ‌ گشتی له‌ په‌روه‌ردا هه‌ڤلێرێ‌ ب بریارا ژماره‌ (43663)ل (4-12-1983) بریار دابوو كو قوتابخانا (قودس للبنین – قودس للمخگلگ – قادسیه‌ ) بهێنه‌ داخستن .ل سه‌ر بریارا پارێزگارێ‌ هه‌ڤلیرێ‌ ب ژماره‌ (860)ل (4-12-1983) .
13- فازل به‌راك : رێڤه‌به‌رێ‌ ئه‌منا گشتی (مدیر امن عام ) .
14- عواد حمد بندر :سه‌روكێ‌ دادگه‌ها شورش ل ده‌سه‌لاتا به‌عسیان ( رئیس محكمه‌ سوره‌ ) ل 21-11-1983 دادگه‌هه‌كێ‌ پێك دئینیت ب سه‌روكایه‌تیا خۆ وئه‌ندامه‌تیا (مقدم الحقوقی تارق هادی شكر وه‌ عقید الحقوقی داودسلمان شباب ) بێی ئاماده‌بوینا هیچ كه‌سه‌كێ‌ ل دووڤ راسپارده‌كا به‌رێز رێڤه‌به‌رێ‌ به‌رێ‌ یێ‌ ئه‌منا گشتی دكتور فازل به‌راك سه‌باره‌ت ب درستكرنا (قچایا ) دۆزێن تایبه‌ت بۆ كه‌سێت گرنگ ، ( 16 ) دۆز بۆ (667 ) تاوانباران هاتنه‌ رێكخستن و دۆزێت وان دانه‌ مه‌حكه‌ما شۆرشێ‌ و حوكمێ‌ ل سێداره‌دانێ‌ بۆ هاته‌ دان ، وه‌ شهاده‌یێت وه‌فاتێش نه‌هاتنه‌ دانه‌ڤه‌ .
15-فریق ركن ئه‌ول علی محمود شلال
16-كازم نعمه‌ سلمان
17-ولید عایش
18-عزت دوری
19-ماهر عبدالرشید.
20- عه‌مید ئه‌لروكن عه‌بدوالرحمن خه‌له‌ف جاسم.فه‌رماندێ‌ وێ‌ لیوایێ‌ بویه‌ بۆگرتن وبیسه‌روشوین كرنا بارزانیان .
21- فه‌ریق ئه‌لروكن سه‌عدون علوان مسلح . (هه‌تا ڤێ‌ گاڤێژ ل خزمه‌تێدایه‌ ) پێشترو ل گرتنه‌ ده‌ستێ‌ ئامریا ئه‌ڤێ‌ لیوایێ‌ نوسراوه‌كا زۆرا نهێنی ده‌ركرد ب ژماره‌ 2390 ل رێكه‌فتی 13/5/1990 ئیمزایا خۆیا ل سه‌ركری ب نوێنه‌رایه‌تیا سه‌رۆكێ‌ دیوانا سه‌رۆكایه‌تیا كۆمارێ‌ یا ئاراسته‌ی ریڤه‌به‌رێ‌ ئاسایشا گشتی كری ، تێدا داخازێ‌ دكه‌ت كه‌س و كارێت گرتیا بهێنه‌ ئاگاداركرنه‌ڤه‌ كه‌ گرتی یێت مری ل ده‌مێ‌ شه‌رێ‌ عیراق و ئیرانێدا.
وه‌ چه‌ند تاوانبارێت دیكه‌ش یێت مای ل ئاینده‌ دا دێ‌ ناڤ و زانیاریێت وان ژی به‌لاڤ ڤه‌كه‌ین .
ژێده‌ر :
*-به‌لگه‌نامێت تایبه‌ت ب جینوسایدا بارزانیان .
*- فلما دیكومێنتیا د. محمد احسان ل سه‌ر گه‌ریان ل دویڤ ته‌رمێت جینوسایدكریێت بارزانیان .

بۆچوون