Naxsh Bannar Ad

جینۆساید كورد
2016/04/15 14:58
نوسەر: جینۆسایدی کورد

پەلاماری ئەنفال لە نێوان بێدەنگی وشاردنەوەدا

 هۆشیاری عەبدولعەزیز

ئەنفال و كردەی ئەنفال بە شێوەیە گشتی و سەرتاپاگییریەكەی و بە پێ ی لێكدانەوە و ڕاڤەیەكی سەرەتایی بۆ خۆی هەڵگری باكگراوەندێكی مێژووی و ئاینی وكلتوریە و بە بێ‌ گەڕانەوە بۆ ڕەهەندە ریشەییەكانی هەر یەك لەو لایەنانەی كە بەعس لە سەردەمی خۆی دا دەستی بۆ بردووە . ناتوانین وەك كردەیەكی قڕكردن و لە نێو بردن بیخوێنینەوە . چونكە هیچ سیستەم و دەسەلاتێكی تۆتالیتاری بە بێ‌ وردبونەوە لەو سێ‌ مەسەلەیە ناتوانێ‌ مومارەسەی تەواوی شێوە پرۆسەیەكی لەو چەشنە ترسناكە بكات كە بەعس لە درێژەی ژیانی سیاسی خۆیدا كردی . واتا كاركردن لە سەر ئەو پرۆسەیە پێویستی بە دەسەلاتێكی توندوتیژوبێبەزییانەیە كە بتوانێ‌ دواجارلە قوناغێك لە قوناغەكانی ژیاندا بانگەشە بۆ مەرگ و لەناوبردن و شێواندنی كۆی كایە جیاجیاكانی باری كلتوری و كۆمەلایەتی گەلێك بكات كە هەڵگری دیدو تێروانینێكی جیاوازترن لە دیدوتێڕوانین و تێفگرینی ئەو نایانەوی َ لە ژێر ڕكیفی ئەودا وەك دەستەیەكی دەستەمو ودیسپلینكراوو بژین . بەرجەستە بوونی ئەم پرۆسە نائەخلاقی و ترسناكەش لە حاڵیكدا گەشە دەكات , كە ئەو سیستەمی دەسەلاتە دەگاتە ئەو بڕوایەی كە چیتر ئەو گەل و كۆمەڵگایە نایانەوێ‌ كڕنۆش بۆ زادەی بیرو لێكدانەوەی پرانسیب و هێڵە گشتی یەكانی دەسەلاتی تۆتالیتاریانەی ئەو بەرن و دەرئەنجام كارەسات و ئیشكالیەتی سڕینەوەو كۆنترۆڵكردنی لایەنی یاخی بوو دەست پێدەكات و كیشمەكێش و ململانێی كۆمەڵگا دەگاتە ئاستێكی مەترسیدارو دەشێ گەورەترین پرۆسەی سڕینەوە ڕووبدات ، وەك ئەوەی كە لە عێراقدا ڕووی دا ،
بێگومان پرۆسەی ئەنفالیش چی لە سەدەكانی رابردو چی لە سەردەمی بەعسیشدا ، زادەی ئەو دیدوتێڕوانینەیە كە بەعس وەك توخم و ڕەگەزێكی مەترسیداركاری لەسەركرد . چونكە بەوردبوونەوە لەو كردارو ڕەفتارانە دەگەینە ئەو بڕوایەی كە بەعس چی لە ڕووی تیۆری و چ لە ڕووی پراكتیزە كردنەوە هەوڵی داوە بگەرێتەوە سەر ئەو ڕێچكە ترسناكە نا ئەقلانیەی كە پێیوایە بە پاكتاوكردن و سڕینەوەی كلتوری كۆمەلایەتی گەل و نەتەوەیەك دەتوانێ‌ لایەنی نەیار و دژ لە پێكهاتەی بیری سیاسی خۆی پاكبكاتەوە و بۆ هەتا هەتایە بێدەنگیان كات.
بێدەنگیش لە پێكهاتەی كردەی سڕینەوەدا یەكێكە لە ئامرازەكانی هەڵوەشاندنەوەو لە سیاقی مۆدێرنەشدا ماناكانی ئەم كردەیە دەگەڕێتەوە بۆ ، تێزێك لەتێزەكانی ناسیونالیزمی رەفتار فاشی مۆدێرن، كەنەتەوەی سەردەست بەناوی باڵادەستییەوە، مافی ئەوەی هەیە كەمینەی ژێردەستی خۆی پاكتاو بكات و بیسڕێتەوە ،بەمەش دەرئەكەوێ كە بەعس هەر لە سەرەتای گەشە كردنیەوە بیركردنەوەی خۆی لە سەر پایەكانی ئەو فیكرو فەلسەفەیە بوونیادناوەو ویستویەتی كردەی مەرگ و لە نێوبردن بكاتە پێوەری مامەڵەكردنی خۆی لە سەرئاستی گشتی بردنەوەی كێشمەكێش و ململانێكە ، ئەمەش بە پشت بەستن بەو ڕەهەند ئاینی و كلتوریەی كە شەرعییەت و ڕەوایەتی بەخشیوە بە كۆكوژی گەلی هەڵگەڕاوە لە مێژووی دێرینی عەرەب و ئیسلامدا .
بەعس بە پشت بەستن بەو كلتورە مەترسیدارە پرۆژەی ئەنجام دانی گەورەترین تاوانی داڕشت و لە سەرئاستی فیكرو و پراكتیكیشدا وەك حزبێكی عەرەبی پەیوەست بە كەڵچەری نەتەوەی دەسەلاتی خۆی سەلماند و خۆی گەیاندە كامڵترین پلەی لەناو بردن و كۆنترۆڵی بە كۆمەڵ. لەمەشدا و بۆ خۆپەڕاندنەوەی لە وەها تاوانێك پەنای بردە بەر ڕەهەندە مێژووییە كەی پرۆسەكە و توانی هەڵویستی پاڵپشتیانەی عەرەبی بۆ خۆی مسۆگەر بكات و لەوێشەوە تێڕوانینی ولاتانی ئیسلامی بە شێوەیەك لە شێوەكان بە لای خودا بشكێنێتەوە و گوتارێكی دیماگۆگیانەی نا ئەخلاقی پێچەوانە بە واقیعی كۆمەڵگا تەوزیف بكات. ئەم گوتارە چەواشەكارەی بەوە دەستپێ كرد كە پرۆسەی ئەنفال وغەنیمەی ماڵ و موڵك پرۆسەیەكی ڕەوایەو پێویستە تێكرای ولاتانی عەرەبی و ئیسلامی پاڵپشتی دووبارە تەوزیفكردنەوەی وەها دەقێكی ئاینی بكەن وپیرۆزێكانی بسەلمێننەوە . بەمەش بەعس توانی لە هەموو ڕوویەكەوە مەسەلەكان بەلای خویدا وەرگێڕێ‌ و ترسی نەبێ‌ لە دەورو پشت كە بە لای زۆر لە ناوەندە سیاسی و و كۆمەلایەتی و ئابوورییەكانەوە جێگەی بایەخە و بە شێوەیەكی بابەتیانە كاری لە سەر دەكرێت . لە لایەكی تریشەوە بەعس هەوڵی دا لە ڕێگەی ستراتیژێكی نادیار و شاراوە وە وێنە جیاجیاكانی خۆی لە دەرەوەی خۆی كاریگەر بناسێنێ‌ و ئیدعای ئەوەی دەكرد كە ئەو هەڵگری شوناس‌و كەلتووری ڕەسەنی عەرەبەو ناكرێ وڵاتانی عەرەبی پشتگیری و پاڵپشتی نەكەن ، هۆكاری سەرەكی ئەم حاڵەتەش بۆ ئەوە دەگەڕایەوە، كە بەعس پێیوابوو ئەمان لەناو مێژووی عەرەبدا شەرعیەتی زیندووكردنەوەی كەڵچەرو كلتوری ڕابردوویان وەرگرتووە و پێویستە بەردەوام وەك هێزێكی پاسیڤ جەغت لەشەرعیەتی مانەوەیان بكەنەوە و ڕێگە نەدەن كارلە سەر هەڵوەشاندنەوەیان بكرێت . لەولاشەوە هەر خودی بەعس تێڕوانینێكی لێڵ و وەهمی دەفرۆشتە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و وەك هێزێكی مۆدێرن خۆی دەردەخست.
چونكە مومكین نیە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی كە هەموو بەشی خۆی لە ڕێگەی سیخوری تایبەتەوە لە زانیارییە دەرەكییەكان ئاگادارن . ئاگایان لەو پرۆسە كۆمەڵكوژی یە گشتگیرە نەبووبێ‌ كە بەعس لە ڕێگەی نەخشەیەكی تایبەتی و ستراتیژیەوە كاری لە سەر كرد. بەڵام بڕوام وایە هەڵویستە لە سەر نەكردنی بە شێوەیەكی گشتی دەگەریتەوە بۆ ئەوەی كە ئەو هێزە نێودەوڵەتیانە لەو سەرو وەختەدا لە بەرژەوەندی هاوبەش و پەیوەندیەكی بابەتیانەی بەسوودا بوون و پێچەوانەش ئیشكالیەت و گرفتی كۆمەڵگای عێراقیان لەو دۆخەدا بە پرسێكی ناوخۆیی تایبەت هەژماردەكردو نەدەگەڕانەوە سەر ئاڵۆزی بارودۆخە ناوخۆییەكە كە پەیوەست نییە بەبنەماو پێكهاتەی بەرژەوەندی ئەمانەوە و ناكرێ لە خۆڕا دەستی تاوان بۆ سەر بەعس و پێكهاتەی سێستەمە سیاسیەكەی درێژ كرێ و لە سەر پرۆسەیەكی ناوخۆیی تایبەت بە دۆخی عێراق سەركۆنەی كەن , بە سەركۆنە نەكردن و شاردنەوەشی هێندەی تر بەعس كاری لە سەر پرۆسەی سڕینەوەو بێدەنگكردن دەكردو بێباك بوو لەوەی كە چی دەگوزرێ لە دەرەوەی كۆمەڵگای عێراقی ، بە مەرجێ هەرلەوكاتەشدا مافی مرۆڤ ڕاپۆرتێكی بە دورودرێژی لە سەر هەمان پرسی مەترسیدار خستۆتە بەردەم حكومەتی ئەمەریكی و تێدا بە شێوەیەكی گشتی باس لە تاوانەكانی بەعس دەكات لە بەرامبەر كورد و كلتوورە نەتەوەیەكەی , كەچی بە درێژای ئەو هەموو ساڵانەی دوای ئەنفال و تا شەڕی كەنداو ئەمەریكا بێدەنگ بوو لە پێشلكارییەكانی بەعس و زۆربەی كار بەدەستانیشیان ئاماژەیان بۆ ئەوە داوە كە یارمەتی دانی عێراق لەو كاتەدا پێویست بوە و نەكراوە فشار بخەنە سەر بەعس لە بەرامبەر پێشلكارییەكانی دژ بە كورد و گەلانی تری عێراق . ڕەنكە بەشێكی زۆر لە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی لەو ڕاستیە گەیشتبن كە بەعس چەند دڕندانە پەلاماری كلتورێكی هاودژی خۆی داوە , بەلام كار لە سەر نەكردنی وەك تاوان مەسەلەیەكی ناوخۆی بوە وجێگەی بایەخ و گرنگی نەبووە بە قەد ئەوەی ئەوان چەندیان قازانج چنگ كەوتووە لە بەعس و سەرانی ئەو ڕژێمەی كە كاری لەسەر پرنسیبی خەڵەتاندن و كوێركردن دەكرد و بەردەوام ستراتیژی سیاسی هێزە نێودەوڵەتیەكانی دەخستە بەردەم ئەگەری سود و قازانج و بەرژەوەندیەكتنەوەو بە شێوەیەك لە شێوەكان دووری دەخستنەوە لە دەنگ هەڵبڕین و خستنە ڕووی راستیەكان و پێچەوانە هەڵویستی سست دەكردن لە ئاست كێشەو گرفتێكی لەو چەشنە و بەمەش وا دەكات كاریگەریان لە سەر ئاستی گشتی سیاسی و كۆمەلایەتی زۆر بە لاوازی ببینرێت ,
بەعس لەم كردیەیدا ڕای گشتی و جیهانی و بە تایبەت عەرەب و ئیسلامی لەو تاوانە دڕندانەیەدا دەگلێنێت و دەیسەلمێنێ‌ كە ئەو بەتەنها نەبوە لە كاممڵ بوون و قەبارەی ترسناكی پرۆسەكەدا و بە پێچەوانەوە ئەوانیش بەشدارن و بەبەشداربونیشیان مێژووی تاوانەكانی بەعسیان لە خودا شاردۆتەوە و بونەتە هۆكاری ڕیشەی و پلە یەك لە بەرهەمهێنانەوەی ئەو تاوانانەدا كە كۆكوژی و سڕینەوەی ڕەگەزی لێدەكەوێتەوە ، بە تێگەیشتن لەم حاڵەتەش دەگەینە ئەوەی كەوا بەعسیش لەجەوهەردا درێژكراوەی هەمان كەلتوری ستەمكارانەی كۆمەڵگای مرۆڤایەتیە وهەر ئەو درێژكراوەیشە وایی كردوە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و جیهانی عەرەبی و ئیسلامی بێدەنگی هەڵبژێرن لە ئاست پەلامارەكەو ببنە هاوبەشی كردەی ئەنفال و جینۆسایدی گەلێك كە خودی خۆیان دەستیان لە دوبارەبوونەوەی لە نێوبردنیدا هەیە . بۆیە پێویستە بێدەنگی لێكردن و هەوڵكان بۆ پراكتیزەكردنی فۆرمی بێدەنگكردن وسرینەوەی یەكە ئەتنیكیەكان بەربگیرێ و پرسی ئەنفال و جینۆسایدی كورد بكرێتە پێوەری ئەقڵێك بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەموو ئەوتاكانەی هەوڵی دووبارە ئەنجامدانەوەی ئەم كارە دەدەن، چونكە كاركردن لە سەر وەها بۆردێكی زیندوو لە واقعی سیاسی و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگای ئێمەدا پێویستی بە وریای و وردبینی هەیەو ناكرێ پێمان وابێ ئەوەی كە ڕوویدا كردەو پەلامارێكی خورسك و عەشوای بوو بەڵكوو پێچەوانە لە ئێستای واقعی سیاسی كۆمەڵگای عێراقیدا هەمان ئەقڵیەت و دیدوتیروانین لە پشتی سێستەمی سیاسی دەسەڵاتدارەوە لە كێبەركێدایە بۆ جارێكیتر بێدەنكردنەوەی كۆمەڵگای كوردی وئەو پنت و بنمایانەی كەدەمانبەستێتەوە بە عێراقی نوێ و سێستەمی سیاسی و كۆمەڵگاى عەرەبیەوە .

بۆچوون