Naxsh Bannar Ad

جینۆساید كورد
2016/05/07 12:25
نوسەر: جینۆسایدی کورد

جینۆسایدی ئەرمەن، نامەیەك بۆ كۆمەڵگای مرۆڤایەتی

تەها سلێمان
ئەمساڵ، سەدو یەك ساڵ بەسەر تاوانی جینۆسایدی ئەرمەنەكاندا تێپەڕدەبێت، كە تیایدا زیاتر لە یەك ملیۆن بوون بە قوربانی. سەرباری هەموو رێگرییەكانی دەوڵەتی توركیا لەسەرئاستی دنیا بە شێوازو میكانیزی جۆراوجۆر، لەبەردەم ناساندن و بەنێودەوڵەتیكردنی تاوانەكە، بەڵام پێچەوانەی رێگری و بەربەستەكان، پەیامی ناساندن و بەنێودەوڵەتیكردنی تاوانەكە سنووری زۆربەی وڵاتان و كۆمەڵگای مرۆڤایەتی تێپەڕاند، كە ئەمەش هێندەی تر ئەنجامدەرانی تاوانەكەو دەوڵەتی توركیای خستوەتە بەردەم بەرپرسیارێتییەوە.
پارساڵ واتا 2015، دروشمی سەرەكی یادكردنەوەی جینۆسایدی ئەرمەن “بیرم دێتەوەو داوادەكەم” بوو، كە دروشمێكی سیاسی بوو، هەروەك ئاماژەیەكیش بوو بۆ تێپەڕبوونی “100” ساڵ بەسەر ئەنجامدانی تاوانەكەو داواكردن لە توركیا بەفەرمی دان بە تاوانەكەدا بنێ‌ و قەرەبووی كەس و كاری قوربانییەكان بكاتەوە.
نووسەر “فیكین شیتیریان”، لە رۆژنامەی “الحیات”، 1-5-2016 لە ووتارێكدا بەناونیشانی ” سەدساڵ بەسەر تاواندا.. نامەی ئەرمینیا بۆ مرۆڤایەتی”، دەنوسێ‌: ئەمساڵ نامەیەك لە ئەرمینیاوە بەكەمێك جیاوازییەوە هات، لەگەڵ جۆرەها چالاكی بەبۆنەی یادەوەری جینۆسایدكردنیانەوە، كە گرنگترینیان خەڵاتی “گزنگ بۆ رابوونی مرۆیی- ئورورا”یەو هاوكات سڵاوێكی بەرزە بۆ ئەو پاڵەوانانەی كە لەرۆژگاری ئەمڕۆماندا، بوون بە فریاد رەس و رزگاركەری مرۆڤەكان لە چوارچێوەی جەنگ و كۆمەڵكوژییەكاندا، سەرباری روو بەڕووبوونەوەی مەترسی جۆراوجۆر.
نرخی ئەم خەڵاتە وەك نووسەر باسی دەكات، “1000000” یەك ملیۆن دۆلارە، بە ئافرەتێكی بوێرو چالاكوانی ئەمریكی “مارغرێت بارانكیتس” بەخشرا، كە لەكاتی جەنگی ئەهلی “برۆندی”، هەزاران مناڵی رزگاركرد. پاڵێوراوەكانی تر بۆ خەڵاتەكە “خاتوو غوڵام فاتیمە- چالاكوانی پاكستانی مافەكانی مرۆڤ، تۆم كاتینا- پزیشكی نەشتەرگەری بۆ 500 هەزار كەس كە لە باشووری سوودان دەژی، برنار كینفی لە تۆغۆ كە شوێن و جێگای بۆ قوربانیانی جەنگی ئەهلی ئەفریقیای ناوەڕاست دابین دەكرد”.
رۆبین فاردایان، كە یەكێكە لەخاوەنكارە گەورەكان و دیدگای خۆی هەیەو لە مۆسكۆ دەژێت و یەكێكە لە دەستپێشكەرەكانی خەڵاتی “ئورورا”، لەم بارەوە دەڵێ‌”: ئێمە كە گەلێكی دەربازبووی جینۆسایدین، سەركەوتن تەنیا لە بیرهێنانەوەی رابووردوو و داواكردن نیە لە چەسپاندنی دادپەروەری، بەڵكو لەهەمانكاتدا بیر لەوە دەكەینەوە یارمەتی ئەوانە بدەین كە ئەمڕۆ لەبەردەم هەڕەشەی ئەم جۆرە تاوانەنەن”.
بیرۆكەی خەڵاتی “ئورورا”، دوای كۆكردنەوەی قسەی شاهێدحاڵەكانی رزگاربووی چوارچێوەی جینۆسایدكردن و راگواستنی ئەرمەنەكان لە ساڵی 1915 دێت، بە دەست پێشكەری و ئازایەتی كەسانی بوێر. هەروەك خەڵاتەكە شێوازو رێگایەكە بۆ پێشكەشكردنی سوپاسگوزاری بۆ ئەوانەی ژیانی سەدان هەزار كەسیان لە ساڵی 1915 لەبەردەم هەڕەشەو جینۆسایكردن رزگاركرد، جا لە ئەفریقیا یان رۆژهەڵاتی ناوەڕاست یاخود باشووری ئاسیا بن.
گەلی ئەرمینیا، بەم نامە پڕ لەبەهایەیان خەڵاتی ” گزنگ بۆ رابوونی مرۆیی-ئورورا”، پەیامێكی گرنگ ئاراستەی كۆمەڵگای مرۆڤایەتی دەكەن، پەیامێك بە هەموو كۆمەڵگای مرۆڤایەتی دەڵێن: ئێمە نامانەوێ‌ لە یادەوەری رابووردووی پڕلەتاواندا بژین، بەڵكو دەمانەوێ‌ بۆ ئایندە بژین”، ئەمەش كرۆكی ژیاندۆستی لەدووتوێی پەیامەكەیاندا بە ڕوونی دەخاتە ڕوو.
هەربۆیە خەڵاتەكە دەدرێتە ئەو چالاكوان و كاراكتەرانەی كە ژیانی خۆیان دەخەنە مەترسییەوەو دەبنە فریادڕەسی خەڵك لە هەموو چین و توێژەكانی بەركەوتووی تاوانەكان یان ئەوانەی كە دەكرێنە ئامانجی تاوانەكان و لەناوبردنیان.
ئەمەش پێمان دەڵێ‌: نابێت بەهیچ شێوەیەك قوربانی شوێنی جەلاد بگرێتەوە، بەڵكو دەبێت قوربانی ببێتە سیمبولی ژیانكردن و ژیان دۆستی، جەلادیش تا كۆتایی ناتوانێ‌ لەبەرامبەر فەلسەفەی ژیاندۆستیدا خۆی پێڕابگیرێ‌، بەڵكو لە كۆتایدا دەپوكێتەوەو كۆتایی پێدێ‌.

بۆچوون