Naxsh Bannar Ad

جینۆساید كورد
2016/05/12 11:45
نوسەر: جینۆسایدی کورد

ئەنفال و لێبووردەیی ‌، بەشی دوانزەیەم

لەتیف فاتیح فەرەج‌

به‌شی دوازدەیەم
لە دوای ئەنفال چی؟!
جارێكیان لەهەولێر لە 16-9-2008 میتینگێگ هەبوو لەسەر دادوەری گوێزەرەوە دوای نەمانی ستەمكاری، لەوێ‌ پارێزەرێكی مەغریبی بە ناوی «ئەحمەد شەوقی بن ئەیوب» باسی ئەزمونی مەغریبی كرد لە دادوەری گوێزەرەوەو بە دیهاتنی لێبوردەیدا، ئەو پارێزەرە كە نووسەریش بوو، زۆر بە وردی باسی ئەوەی بۆ كردین كە چۆن لە ئاستی باڕدا تا دەگاتە كەسی یەكەمی وڵات داوای لێبوردنیان لە كەس و كاری قوربانییەكان كردووە، ئەوانەی لە ململانێی توندی نێوان ئۆپۆزسیۆن و دەسەڵات لە مەغریب زیانیان بەركەوتووە، لە نێوان ساڵانی 1960 بۆ 1973، باسی لەوە كرد كە لە سەرەتادا 17 كەس لیژنەی بەدواداچوونی راستییەكانیان دروست كردووە، بەڵام دواتر بووە بە پڕۆژەیەكی گشتگیر و نیشتمانی ئەو كارە كۆمەڵێك دەستكەوتی گەورەی لێبوەتەوە، بە جۆرێ‌ جگە لە داوای لێبووردن و قەرەبووكردنەوە و نامەی دەوڵەت بۆ كەس و كاری قوربانییەكان، دەیان چیرۆك و رۆمان و كتێب لەسەر ئەو پرسە نووسراوەو بابەتەكە كرانەوەیەكی گەورەی لە نێوان تاكەكانی مەغریبدا دروستكردووە، ئەو ئەزمونە ئێمە دەخاتە بەردەم پرسیاری ئەوەی چیمان كردووە وەك كورد و چی بكەین تا ئەنفال هەمیشە هەڕەشەیەك نەبێ‌ لە سەرمان، بیرمە لە كۆڕێكدا لە سەر بەشداری جاش لە ئەنفالدا لە دەربەندیخان، باسی ئەوەم كرد كە هەموو راوێژكارەكانی بەعس دەكرێ‌ لە هۆڵێكدا كۆبكرێنەوەو داوای لێبوردنێ‌ ئاراستەی هاووڵاتیانی كورد بكەن، رەنگە ئەگەر ئەوە كرابا و حزبە كوردییەكان كە داڵدەی موستەشارەكانی بەعسیان دابوو بەوە رازیبان، ئەوە دەبوە سەرەتایەكی باش بۆ ئەوەی دواتر كاری زیاتر لە سەر لێبوردەیی بكەین.
جاشەكان گللەیی دەكەن
بۆ جاشەكان داوای لێبوردنیان نەكرد، من بەلامەوە سەیر بوو هەبون دەیانگوت پێویست ناكات باسی بەشداری جاش لە ئەنفالدا بكرێت، وەك ئەوەی ئەمە لە ستەمكارییەكە كەم بكاتەوە یان كار بكاتە سەر ئەوەی كە دەشێ‌ بە جینۆساید نەناسێنرێ‌، رەنگە هەر ئەمەش هۆی ئەوە بووبێ‌ كەرێگری لەو داوای لێبوردنە بكرێ‌، ئەگەر نا هیچ هۆیەك نەبووە بۆ خۆ دزینەوە لەو بابەتە، لە هەموو رۆژنامەكانی ئەو سەردەمەی عیراقدا، بەتایبەت لە رۆژنامەی هاوكاری كوردیدا رۆژانە جاشەكان بەشداری و چالاكییەكانی خۆیان دەگێڕایەوە، ئیدی ئەوە گێلیە بمانەوێ‌ ئەوە نادیدە بكەین، یان بیشارینەوە، جاشەكان وەك گروپێكی بە كرێگیراوی بەعس بەشداریان كردووە و ئەوەش بەشێكە لەو مێژووە، چۆن كردیان و كێ‌ پێی كردن، رەنگە هەموو ئەمانە پێویستیان بە هێنانەوەی پاساو نەبێت،  جاشەكان بەشداریان كردووە و لە رۆژنامەكاندا گللەیی ئەوە دەكەن كە لە بەرانبەر بەشداریكردنیاندا وەك پێویست ئاوڕیان لێنەدراوەتەوە، سەرەتایترین كارێ‌ كورد بیكات ئەوەیە ئیدی بۆ هەتا هەتا رێگری لەوە بكات كە كورد ببێتە بەشێك لە پرۆسەی لە ناودانی خۆی، وەك چۆن كورد لە هەموو پارچەكان بەشێك بووە لە پرۆسەی كوشت و بڕی خۆی، لانیكەم لە دوای ئەنفال ئیدی پێویستە بوو هەتا هەتا ئەم خۆ لە باوەشی دوژمن خستنە كۆتایی بێت.
هەر یەك بە جۆرێ‌ بگێڕینەوە بۆ نێو ژیان
باشە بۆ ناكرێ‌ ئەوانەی بەشداری لە تاوانێكدا دەكەن داوای لێبوردن بكەن، ئایە داوای لێبوردن، هێندە قورسە، یان ئەمە وەك جۆرێك لە دانپیانان لێكدەدرێتەوە، لە كاتێكدا بۆ تاوانبار و ستەمكاران دانپیانان بەشێكە لە ئاسودەیی دەرونی و هۆیەكیشە بۆ ئەوەی بوار بۆ  بەزەیی پێداهاتنەوەی كەس و كاری قوربانیان و دادگاش بڕەخسێ‌، كێشەكە ئەوە بوو پاساوی هەندێك لە جاشەكان ئەوە بوو، ئەوان خەڵكیان رزگار كردووە نەك خەڵكیان دابێتە دەستەوە، سەیر لەوەدا نیە كە ئەوان وەك پاڵەوان خۆیان نیشاندەدا سەیر لەوەدا بوو كەس و كاری قوربانیەكان راستیەكەیان زیاتر لابوو، ئەوان لە قسە كردنی خۆیاندا، لە گێڕانەوەی كارەساتەكەدا یەك یەك باسی رۆڵی جاشەكانیان دەكرد، ئەمە جگە لەوەی رۆژنامەكان و نوسراوەكانی بەعسیش باسی بەشداری ئەوان دەكەن، ئایە خۆ دزینەوە لە دانپیانان و داوای لێبوردن كردن، كارێكی دروستە یان ئەوەی لەو رێگەیەوە تاوانباریش بگەڕێتەوە بۆ نێو ژیان، پێشتر باسی ئەوەمان كرد كە پێویستە قوربانی و ستەمكار هەر یەك بە جۆرێ‌ بگێڕینەوە بۆ نێو ژیان.
خودی كورد خۆی بە كار هێنرا
لە ئەنفالدا كار لەسەر ناشرینكردنی مرۆڤی كورد كرا، بۆ ئەمەش خودی كورد خۆی بە كار هێنرا، ئەو كوردانەی لە ریزەكانی بەعسدا وەك پەلاماردەری خەڵكی سڤیل دەركەوتن وەك مرۆڤی نیشتمانی نیشاندران، ئەوانی تریش وەك خەڵكی بێزراو، خەڵكێك دەبێ‌ بكرێنە ژێر خۆڵەوە، عەلی حەسەن ئەلمەجید، بە جاشەكان دەڵێ‌ ژن و منداڵەكانتان لەو ناوچانە دور خەنەوە كە ناوچەی قەدەغەن، ئەوان دورخەنەوە تا ئەوانی تر بە زندوێتی بخرێنە ژێر خۆڵەوە، بەعس ئەمەی بە عەرەبەكانی عیراق و دنیای عەرەبیش وتبوو، ئەوان تێكدەر و خائین و خۆ فرۆشن، لە شەڕی عیراق – ئێراندا پشتگیری ئێرانیان كردووە، بەشەر نین، پێویستە مامەڵەی ئاژەڵیان لەگەڵ بكرێ‌، پیاوی بیانین، تەنانەت كاتێ‌ لێبوردنی گشتیش دەردەچێ‌ لە 6-9-1988 لێبوردنەكە جەلال تاڵەبانی ناگرێتەوە «جەلال تاڵەبانی خائین» ئەو پیاوەی دواتر بووبە سەرۆك كۆماری ئەم عیراقە.
لە رێگەی ئەم جەهلەوە كوردی لای ئەوانی تر بێزاند
بەعسییەكان ئەوانەی لەگەڵیان نەبوون وەك خەڵكی بێزراو،  ناشرین، ریزپەڕ، لادەر، خۆ فرۆش و… هتد وێنایان دەكرد، ئەمە خووئاكاری هەموو دەسەڵاتێكی ناشرین و تۆتالیتار و ناجۆرە، ئەم جۆرە دەسەڵاتانە هەمیشە عەیبەكانی خۆیان لە خەڵكی تردا دەبینن، کورد لە ئەنفالدا بێزرا، تەنانەت هەوڵی ئەوە درا وەك بێدین و لادەر لە ئاین نیشان بدرێ‌، «ئەوانە بڕوایان بە خوداو پێغەمبەر نەماوە» بۆیە دەبێ‌ ئەنفال بكرێن، پرۆسەی ئەنفالی بەعس دەرهەق بە كەسانێكە كە وازیان لە ئاینی ئیسلام هێناوە، بەعس بەم جۆرە عەرەبی دنیای تێگەیاند، ئەوە جگە لەوەی لەو رێگەیەوە خۆی كردە داكۆكیكاری سەرسەختی خودا و پێغەمبەر و ئاینی ئیسلام، لە رێگەی ئەم جەهلەوە كوردی لای ئەوانی تر بێزاند و ئەوانیش بڕوایان كرد، هەربۆیە دەبینی لە ناو پرۆسەی ئەنفال و لە پێشتریش بۆ هەموو پەلامارو شەڕو شەك و چۆڵێ‌ ناوێكی ئاینی یان ناوی كەسێكی نزیكی پێغەمبەری دادەنا «تەوكەلنا عەلە اللە، یان ساروخی حوسێن، یان عەباس». لە بەرانبەریشدا بۆ نەخۆشخانەو فڕۆكەخانەو بەنداو و كاری خزمەتگوزاری ناوی سەدامی دادەنا، وەك نەخۆشخانەی سەدام، رووباری سەدام، فڕۆكە خانەی سەدام و…هتد، كاتی خۆی نازییەكانیش بە جولەكەیان دەوت ناشرین و خۆ فرۆش و پیس.
كورد دەشتەكین و نابن بەهیچ
ئەم كردەی بێزاندنە دواتر دەبێتە كەلتور،  هەربۆیە لە عیراقدا سەدان نوكتە و تەنز لەسەر یەكتر هەیە، شیعە لە سەر سونە، سونە لەسەر شیعە، كورد لە سەر عەرەب، عەرەب لەسەر كورد، توركمان لەسەر كورد، كورد لەسەر توركمان، بەلای توركمانی عیراقەوە كورد دەشتەكین و نابن بەهیچ، هەر بۆیە پەندێكیان هەیە بەم جۆرە «ئەجەغدە مەشە ئۆڵماس – كوردندە پەشە ئۆڵماس» لەم نمونانە لە نێو فەرهەنگی عیراقدا زۆرە بۆیە من ناچمەوە سەریان، تەنها مەبەستم ئەوە بوو بڵێم دیرۆكی بێزاندن، دیرۆكێكی خراپ و ناجۆرەو دەسەڵاتیش لە هەر كات و ساتێكدا بۆ بەرژەوەندی خۆی ئەوە بەكار دێنێ‌، ئەمە تەنانەت لە ناو شارەكانیشدا دروست دەكرێ‌ وەك چۆن لە نێوان سلێمانی و هەولێریش زۆر جار دەسەڵات بۆ دژایەتی كارەكتەرە سیاسییە دژبەرەكان شتی لەو بابەتەیان دروست دەكرد لە كاتی شەڕی ناوخۆدا.
بێ ئەوەی بزانن كورد بوون هۆی مردنەكەیانە
ئێستا كە ساڵانێك بە سەر ئەنفالدا تێپەڕیوە، ئیدی كاتی ئەوەیە بپرسین ئەو هەموو ستەمكارییە چ برینێكی لە جەستەی مرۆڤەكان كردووە و ئایە ئەو برینانە كەی ساڕێژ دەبن، ئایە برینی هۆلۆكۆست ساڕێژ بووە، كەس دەتوانێ‌ ترێبلینكاو وارشۆ لە بیر كات، هەزار ساڵی تر كاتێ‌ باسی ترێبیلینكاو كارگەكانی مەرگ و ژوورە گازاوییەكان دەكرێ‌ مرۆڤ مچوڕكەی بە گیاندا نایەت، وەك چۆن ئێستا دوای هەزاران ساڵ باسی ستەمكارییەكانی مێژوو دەكەین ئازار دەچێژین، ئایە هەزار ساڵی تر كاتێ‌ باسی كوشت و بڕی ئەرمەن دەكرێ‌، كاتێ‌ باسی دەستدرێژیكردنە سەر پاكیزەكانیان دەكرێ‌ لەلایەن سوارەی عوسمانیەوە، كاتێ‌ باسی نوگرە سەلمان و بوسەیەو زەبی و گۆڕە بە كۆمەڵەكانی ئەنفال دەكرێ‌، كاتێ‌ باسی مەرگی مناڵەكانی دوبز دەكرێ‌، ئەو مناڵانەی مردن بێ ئەوەی بزانن كورد بوون هۆی مردنەكەیانە، ئەو منداڵانەی دور لە شوێنەزاكرانە ژێر مستەخۆڵێكەوە، كاتێ‌ مرۆڤ تەماشای عومەری خاوەرو كۆرپەكەی دەكات، كە بە دیار وێنەی جولەكەكانی وارشۆوە دۆش دادەمێنێ‌، پرسیاری ئەوە ناكات ئەم هەموو ستەمكارییە بۆ؟
هەزار ساڵی تر برینەكان مرۆڤی خاوەن ویژدان ناچاری هەڵوەستە دەكەن، ناچاری ئەوەی دەكەن بپرسێ‌ ئێمە لەو مرۆڤایەتیەوە هاتین، ئەمە هەر بۆ ئەوەی رەخنەی ئەو دیرۆكە بكرێ‌، بۆ ئەوەی رێگری لە دوو بارەبوونەوەی ئەو دیرۆكە بگیرێ‌، بۆ ئەوەی لێبوردەیی تەواوەتی بێتە دی، ئەوەی كە پیرە مێردی شاعیری كورد ئەمەی گرێداوە بە دادوەریەوە:
ئەگەر عەدالەت ئاوڕ باتەوە
گورگ لەگەڵ مەڕ ئاو ئەخواتەوە
كاتێ‌ دادوەری دێتە دی، كەواتە لێبوردەیی هاتوەتە دی كە لێبوردەیی هاتە دی ئیدی مرۆڤ هەیە نەك بڕندەو دڕندە، ئەو دەم ستەمكاری بوونێكی نیە، لە دوای ئەنفالەوە رێگەیەكی دوورو درێژ لە بەردەم كورد دایە بۆ ئەوەی ستەمكاری ئەنفال ببێتە یادەوەریەك بۆ خۆ بونیادنان و خۆ خاوەنی، بۆ ئەوەی ببێتە پەندێك بۆ ئایندەی ئەوانی تریش، بۆ ئەوەی دووبارە نەبێتەوە، بۆ ئەوەی بۆ ئەوانی تری بگێڕینەوە كە لە پای چی وامان لێكرا، كەواتە گێڕانەوە بۆ ئایندەش یەكێكی ترە لەو ئەركانەی كە دەكەوێتە ئەستۆمان.
عسی و فەرەج و هاشم و تەیمور و زۆری تر دەبێ‌ ببنە گێڕەرەوەی هەقیقەت بە بێ‌ رتوش و ماكیاژ، گێڕانەوەی ستەمكاری پێویستی بە ماكیاژ و قەڵەمكاری نیە، ستەمكارییەكە زۆر لەوە گەورەترە هەوڵی ئەوە بدرێ‌ بە شێوەی تر گەورە بكرێ‌، بە داخەوە هەندێ‌ جار لە نێو ئەو ستەمكارییەدا نیشاندانی وێنەیەكی دروستكراو ئێمەو خەڵكانی تریش لە بەردەم گومانێكدا رادەگرێ‌، من جارێكیان وتم كە خودی مناڵەكە كوژراوە، مەمە شوشەكە جێگەی هەڵوەستەیە یان مناڵەكە، خۆی لە راستیدا مەمەكەش ویژدان دەجوڵێنێ‌، بەڵام ئەوەی كە پێویستە رامانبگرێ‌ كوشتنی مناڵەكەیە، ئازارەكە لە كوشتنی مناڵەكەدایە نەك ئەوەی ئێمە بێین لەوە زیاتر چیرۆك دروستبكەین، ئەنفال و هۆلۆكۆست و كوشت و بڕی ئەرمەن پێویستیان بە دروستكردنی چیرۆكی هەڵبەستراو نیە، دەشێ‌ لە رۆمان و چیرۆك و فیلمدا ئەو فەنتازیە بكرێ‌ و شتگەلی دیكە بووترێ‌، بەڵام لە گێڕانەوەی راستیەكاندا چیرۆك دروستكردن پێویست نیە.
بۆچوون