Naxsh Bannar Ad

جینۆساید كورد
2016/06/16 13:36
نوسەر: جینۆسایدی کورد

ڕاپۆرتی نەتەوەیەکگرتوەکان لەسەر جینۆسایدی ئێزدیەکان

نەتەوێن یەکگرتی – کۆمیسیۆنا ژ بۆ لەکۆلین ل سەر سوریێ:

فەرمانا داش ل ھەمبەری ئێزدییان

جنێڤ، سویسرا، ١٦.٠٦.٢٠١٦- دەولەتا ئسلامییا ئیراق و شامێ، ناڤدار ب داشێ، تاوانا ژەنۆسید

(فەرمان/قرکرن) دەرھەقێ ئێزدیان کریە، ل گۆری راپۆرەکە نوویا کۆمیسیۆنا نەتەوێن یەکگرتی ژ بۆ

لەکۆلین ل سەر سوریێ کو ئیرۆ دەرکەت ب ناڤێ “ھاتن مە تونە بکن-تاوانەن داش ل ھەمبەر

ئێزدیان”. راپۆرا کۆمیسیۆنێ دەستنشان دکە کو داش تاوانێن شەر و تاوانێن ل دژی مرۆڤاھیێ

دەرھەقێ ئەزدیان کریە.

پاولۆ پنھەرۆ، سەرۆکێ کۆمیسیۆنێ، دیار کر کو “ژەنۆسید روو دایە و ھێ ژی بەردەوامە” و “داش

تاوانێن ھەری ھۆڤانە ل ھەمبەری گرتیێن ژن، مێر و زارۆکێن ئێزدی کریە”.

کۆمیۆسیۆنێ لێکۆلینەکە ھوور ل سەر ئێرشا داشێ ل سەر دەڤەرا شنگالێ ل باکورێ ئیراقێ ئامادە کریە،

ھەروەھا ل سەر گرتن و ڤەگوھاستنا ب زۆرێیا ئێزدیان ژ ور تا ب سووریێ. ل گۆری چارچوڤا کارێ

کۆمیسیۆنێ، بالا سەرەکەیا راپۆرێ ل سەر گرتیێن ئێزدییێن کو بەردوام راستی ئێریش، دەستدرێژیە و

کۆلەتیێ ھاتنە ل ناڤ وەلاتێ سووریێ. د ڤێ لێکۆلینێ دە ژی زانیاری، نڤیس و بەلگە ل سەر ئارمانج و

بەرپرسیارتیا فەرماندار، چەکدار، سەرۆکێن ئۆلی و رامیاری (ئدۆلۆژی)یێن داشێ، ل جھێن جوور ب جوور،

کۆم کرنە.

سەرەنجامێن راپۆرێ ل سەر بنگەھا زانیاریێن بەرفرەھ نە، کو ب رێیا ھەڤپەیڤین ب قوربانی، گرتی،

سەرۆکێن ئۆلی، چالاکڤان، پارێزەر، بژیشکا، رۆژنامەڤان و قاچاخچیان ھاتنە کۆمکرن. ھەژمارەکە

مەزنە ژ بەلگەیێن نڤسکی ژی زانیاریێن کۆمیسیۆنێ پشتراست دکن.

داش خوەست – و نھا ژی دخوازە – کو ئێزدیان ب رێیێن جوور ب جوور تونە بکە، وەکە د پەیمانا

رێلێگرتن و سزەکرنایا تاوانێ ژەنۆسید د سالا ١٩٤٨ان ھاتیە قالکرن. راپۆرا کۆمیسیۆنێ

دبێژە: “داش خوەست ب کوشتن، کۆلەگرتن، کۆلەکرنا جنسی (زایندی)، ئیشکەنجە، شکاندنا روومەتێ،

کریارێن نە مرۆڤانە، ب زۆر دوورخستن و ڤەگوھاستنێ، ئێزدیان بخن ناڤا رەوشەکێ کو گاڤ ب گاڤ

وان ڤەمرینن. خوەستن رێ بگرن ل ژدایکبوونا زارۆکێن ئێزدی، و ب زۆرێ ژ مالباتێن خوە ڤەقەتینن و

ب چەکدارێن داشێ رە وان بشینن جھێن دن. ب ڤی شێوەیی خوەستن وان ژ جڤات، باوەری و ئۆلا وان ب

تەمامی ڤەقەتینن. ژن و مێرێن ئێزدی ژی ژ ھەڤ ڤەقەتینن، ب زۆرێ خوەستن ئۆلا وان بگوھەرینن و وان

بخن سەر ئۆلەکە دن.

مێر و زارۆکێن ئێزدی کو بێھتری ١٢ سالانن ژ مالباتێن وان ڤەقەتاندن، ویێن دن کو د بن

مەترسیا مرنێ دە ژ ئۆلا خوە نەگوھارتن ب ئارمانجا تونەکرنا ناسنامەیا ئێزدیان ھاتن کوشتن.

ژن و زارۆکێن ئێزدی گەلەک جاران ب چاڤێن خوە کوشتنا وان دتن، بەریا کو ئەو ب زۆرێ ڤەگوھێسن

دەڤەرێن دن ل ئیراق و سووریێ، پرانیا وان نھا ل سووریێ نە.

ب ھەزاران ژن و کەچێن ئێزدی، ھنەک ژ وان زارۆکێن ٩ سالی بوون، د بازارێن کۆلەیان، “سووکا سابایا”، ل

پارەزگەھێن سووریێ وەکە رەقا، ھالەب، ھمس، ھاسەکێ و دەرا زۆرێ ھاتن فرۆتن. راپۆرا کۆمیسیۆنێ

دبێژە کو داش ژن و زارۆکێن ئێزدی کۆلەگرتن و ب زۆرێ کربوون کۆلەیێن جنسی – ھەروەھا چەکدارێن

داشێ ژن وەک دیاری ددان ھەڤ، وەسیەت دکرن ژ کەسێن نەزی خوە، و ژ ھەڤ رە دفرۆتن. یەک ژ وان

ژنان ژ کۆمیسیۆنێ رە گۆتبوو کو نەزی ١٥ جاران ھاتیە فرۆتن و گۆت: “نەما تێ بیرا من ھەژمارا وان

چقاسە”.

کۆمیسیۆنەر ڤتت مونتاربھۆرن دبێژە: “ژنێن ئێزدیێن ژ دەستێ داش ئازاد بوون گۆتنە کو ھەر رۆژ

راستی دەستدرێژیێن جنسی دھاتن، و دەما ھەول ددان خوە رزگار بکن و ژ ور برەڤن، چەکدارێن

داشێ ئەو گرتنە و ل وان خستنە، و ھن جاران چەند چەکدار ب ھەڤ رە دەستدرێژیا جنسی کرنە. ل

گۆری ئاگاھداریێن کۆمیسیۆنێ، چەند کەچ و ژنێن ئێزدی خوە کوشتن دا کو خوە ژ وان ئێرشێن ھۆڤانە

رزگار بکن. ژن و کەچێن ئێزدی نەچار کرن کارێن ناڤ مالان بکن، و خوارن و ڤەخوارن ژی نەددانە

وان.

راپۆرا کۆمیسیۆنێ دەستنشان دکە کو زارۆکێن ل جەم دایکێن خوە مانە دەما داش وان کۆلە

کرن، د رەوشەکە پر دژوار دە دەرباس بوونە و چەکدارێن داشێ ل وان خستنە. ئەو زارۆک بچووک بوون،

لێ ژ دەستدرێژی و ئێشا دایکێن خوە فەم دکرن. لاوێن ئێزدی کو ژ ٧ سالی مەزنتر بوون ب زۆرێ ژ

دایکێن خوە ڤەقەتاندن و برن ناڤ کامپێن راھێنانێن لەشکەرییێن داشێ ل سووریێ. فەرماندارەکی

داشێ ژ لاوەکی ئێزدی گۆتبوو: “دەما تو باڤێ خوە ژی ببنی، و ئەو ئێزدی بە، دڤێ تو وی بکوژە”.

کۆمسییۆنەر جارلا دەل پۆنتە دبێژە: “داش ئارمانجا خوە ژبۆ ژەنۆسیدا ئێزدیێن شەنگالێ

ناڤەشرە، ل جەم وان ئەشکەرەیە؛ ئەڤ یەک ژ بنگەھا لێکۆلینا مەیە ژبۆ گھیشتن ب سەرەنجاما

ژەنۆسیدە”.

راپۆرا کۆمیسیۆنێ دیار کریە کو داش د نڤیسێن خوەیێن فەرمی دە گۆتیە کو، ئێزدی “کاففرن”

کو ئێریش و دەستدرەژییا وان سەر شنگالێ د ٣.٠٨.٢٠١٤ ب سەدەما ئۆلا ئەزدییە. داش ب فەرمی گۆتیە کو

ئێزدی “پووتپەرەستن و دڤێ موسلمان ھەبوونا وان قەبوول نەکن “، ھەروەھا گۆتن، “دکارن ژنێن وان

وەکە کۆلە بگرن […] وەک عخەنایمع.

پاولۆ پنھەرۆ گۆت کو، دڤێ تاوانێن ب ڤی رەنگی بێ سزا نەمینن، دەولەتان ل گۆری پەیمانا

ژەنۆسیدە نەچارن رێ ل تاوانێن ب ڤی شێوەیی بگرن و تاوانباران سزا بکن. کۆمیسیۆن بانگ ل

ئەنجوومەنا ئاساییشێ دکە کو ب لەز رەوشا سووری پێشکێشی دادگەھا ناڤنەتەوییا سزایی بکە، یان

دادگەھەکە تایبەت دامەزرینە بۆ جەزاکرنا بنپەکرنێن یاسایێن ناڤنەتەوی د ڤی شەری دە.

کۆمیسیۆن ھەروەھا گۆت: “د رۆژا ئیرۆ دە ھەموو رێیێن یاسایی ژبۆ ئەدالەتا ناڤنەتەوییا جەزایی گرتی

نە، ژبەر ڤێ یەکێ دادگەھکرنا تاوانێن داشێ ل ھەمبەر ئێزدیان بەلکی ل دادگەھێن ناڤخوەیییێن

وەلاتان دەستپێ بکن”. ژبۆ ڤێ یەکە، ل گۆری کۆمیسیۆنێ، گرینگە کو ھەموو وەلات یاسایێن ل ھەمبەری

ژەنۆسیدە، تاوانێن ل دژ مرۆڤاتیێ و تاوانێن جەنگێ د دەستوورێن خوە دە بجھ بکن.

کۆمیسیۆنێ بانگەوازیەکە فەرمی کر ژبۆ داناسینا تاوانێن ژەنۆسیدە ل سەر ئاستا ناڤنەتەوی کر، و

گۆت کو دڤێ کارێ بێھتر وەرە کرن ژبۆ پاراستنا کێمنەتەوێن ئۆلی ل رۆژھلاتا ناڤین، و دڤێ دەرفەتێن

ئابۆری و دەرووناسی ژ قوربانیێن ڤێ ژەنۆسیدە بێتن پێشکێشکرن.

زانیاریێن گشتی:

کۆمیسیۆنا نەتەوێن یەکگرتی ژبۆ لەکۆلین ل سەر سووریێ ژ ئالیێ سەرۆکێ کۆمیسیۆنێ برێز پاولۆ

سەرگۆ پنھەرۆ، کارن کۆننگ ئابوزاید، جارلا دەل پۆنتە، و ڤتت مونتاربھۆرن، تێ برێڤەبرن.

کۆمیسیۆن ژ ھێلا کۆمیتەیا مافێن مرۆڤانا نەتەوێن یەکگرتی ھاتیە دامەزراندن ژبۆ لەکۆلین و

تۆمارکرنا بنپێکرنا یاسایێن ناڤنەتەوی ل سووریێ، ژ ئادارا ٢٠١١ان ڤە تا رۆژا ئیرۆ.

تەڤاھیا راپۆرێن ل ڤێ پێڤەکێ “لینکێ” تێتن خوەندن ل سەر ماپلەرا کۆمیتەیا مافێن مرۆڤان،

تایبەت ب کۆمیسیۆنا نەتەوێن یەکگرتی ژبۆ لەکۆلینێن ل سەر سەر سوریێ:

12 13 14

بۆچوون