Naxsh Bannar Ad

جینۆساید كورد
2017/05/17 17:37
نوسەر: جینۆساید كورد

چیرۆكی ئەنفالكراوێك

ئەنفالكراوێك، چیرۆكی وێنەكەی خۆیمان بۆ دەگێڕێتـەوە لە ئەرشیفەكانی بەعسەوە!!

ئا/ ئه‌سعه‌د جه‌باری‌

ئێمەش ئەو وێنەیەمان بینی بوو، تەنانەت لە»مۆزەخانەی نیشتیمانی ئەمنەسوورەكە» بەگەورەیی هەڵواسراوە وەكو وێنەیەك هیمای نەهامەتیكانی نەتەوەی كورد، ژمارەیەك منداڵ لەنێو سەربازگەیەكی رژێمی بەعسی رووخاو جیادەكرێنەوەو وێنەیەكیان دەگیرێ، ئەم وێنەیە رۆژگار دێت و رۆژگار ئەڕوات پاش چەندین ساڵ كەسێك لەنێو ئەوێنەیەدا خۆی دەدۆزێتەوە وەكو رزگاربوویەكی ئەو تاوانە ویژدان هەژێنەی مێژوو.

دوای 29ساڵ لەوەیشوومەی هەڵمەتی پرۆسەی ئەنفال-ی بەعس، هەتا ئێستاش و بۆ سەدان ساڵیتر برینەكان ساڕێژنابن، چیرۆك و حیكایەتەكانی راوەدوونان و گرتن و ئەشكەنجەو زیندانیكردن و برسیكردن و كوشتنی بەكۆمەڵ یاخود تاك تاكی دەستبەسەرانی ئەو پرۆسەیە هێندە جەرگبڕە هیچ كەسێك لەئاستیدا خۆی ناگرێ، نەتەوەی كورد پێویستە لەئێستاو بۆ تاهەتایە بەدووی راستیەكان و هەڵماڵینی رووداوەكانی ئەو پرۆسەیەدا بگەڕێ، بەئەندازەیەك لەهەر كوێیەك سەرنجێك یان تێبینی یاخود بابەتێك لەبابەتەكانی پەیوەست بەئەنفالەوە بەرچاوكەوت بێ هیچ سڵەمینەوەیەك ئەو بابەتە ساغبكاتەوە و مافی راستەقینەی خۆی پێبدات.

وێنەگرێكی میدیاكانی بەعس
ئەم حیكایەتە وێژدان هەژێنەی لێرەدا دەمەتەقێیەكی ووردی لەسەر دەكەین بەگێڕانەوەی شێنەیی زۆر زۆر ئاسانە، وەلێ رووداوەكانی ناو ئەم چیرۆكە دڵتەزێنە زۆر زۆر گرانە كە مرۆڤ بەئاسانی خۆی لەبەردەمی ناگرێ، دوای 29ساڵ گەنجێكی ئەنفالكراوی كورد خەڵكی گوندی «خاڵۆبازیانی» لەپاش ساغكردنەوەی وێنەیەك كە بەردەستكەوتوە لەدوای پرۆسەی ئازادیەوە بەڕێكەوت لەنێو ئاپۆرەی گیراوەكانی ئەو پرۆسەیەدا وەكو مێردمنداڵێك دەركەوتوە لەگەڵ هاوڕێ دەستبەسەرەكانی لەكاتی كۆكردنەوەو جیاكردنەوەیان، ئا لەو ساتەوەختەدا وێنەگرێكی میدیاكانی بەعس دوای ئەوەی پێیان دەڵێ سەیرم كەن، ئیدی كامیراكەی دەچركێنێ و وێنەیەكیان دەگرێ، ئەم كوڕە ئەنفالكراوە تاكو ئێستاش ئەو دیمەنەی لەیادماوەو لەبیرەوەری و ئەندێشەكانیدا دەژین، ئاسان نیە كاتێ بتەوێ باس لەتراژیدیای تاوان و مەرگەساتی ئەنفال باس بكەی بەتایبەتی بۆكەسانێك خۆیان قوربانی و خۆیان ئازارو خۆیان تابلۆیەكبن بەسانایی نەتوانرێ خوێندنەوەی بۆبكەن.

سەربازەكان دەستیانكرد بەجیاكردنەوەی خەڵك
فەتاح مام ئەسوەد خالۆبازیانی، بەم جۆرە بۆ ئێمەدوا:
-لەنێوان هەردوو گوندەكانی (سۆران و تەكیە)ی ناوچەی جەباری ئێمەیان دەستەبەسەرگرت و لەوێ خەڵكێكی زۆری ئەو ناوچەیەیان كۆكردەوەو پاشتر هەموومانیان برد بۆ لیوای-ی سەربازی چەمچەماڵ، مەعەسكەرێك بوو بۆ زیاتر لەشەش سەعات یاخود لەنێوان 24سەعاتدا ئەو خەڵكەیان هێشتەوە، دواتر ئێمەیان كردە پاسی نەفەرهەڵگری مونشەئەوەو لەوێشەوە بۆ تۆپزاوا، لەوێش بردمانیان بۆ سەربازگەیەك و یەكسەر دابەشیانكردین بۆسەر هۆڵە جیاجیاكانی ئەو سەربازگەیەوە، دوای دوو رۆژ هەرچی خەڵكێكیان هێنابوو دەستیانكرد بەجیاكردنەوەیان، چاكم لەبیرە ژنێك خەڵكی سەنگاوبوو، داخی گیرانم بەسەربازەكانی ووت»مێزم دێ» بەشێوەزاری سەنگاوی پێی ووتن، كەسێك نەبوو گوێی لێبگرێ كە دواتر هەر ئەو هۆڵەی ئێمەی لێبووین كرا بەسەراو «تەوالێت»، لەهەمانكاتدا بوو بەشوێنی نیشتەجێ بوون و شوێنی خەوتن بۆ خەڵكی، زۆریش بەزەحمەت خواردنیان دەدا بەخەڵكی دەستبەسەری ئەوێ، دوای دوو رۆژ ئێمەیان كردە دەرەوە لەهۆڵەكان، سەربازەكان دەستیانكرد بەجیاكردنەوەی خەڵك، دایك لەمنداڵەكەی و پیاوە گەورەكان هەرزووتر جیاكرابوونەوە لەدووری ئێمە بەشەش بۆ حەوت هۆڵ، بیرم دێ كە پیاوەكانیان دەهێنا بۆ سەراو»تەوالێت» ریزیان دەكردن لەنێوان هەردوو پیاودا یان سێ پیاو ئەمن لەنێوانیان بوون و كێبڵیان بەدەستەوەبوو، هەرپیاوێكیش بچووبایا بۆ میزكردن لەوانەیە 100كێبڵیان لێبدایا تا دەگەیشتە تەوالێت و دەگەڕایەوە، زۆرشتمان بینی بەچاوی خۆمان زۆریش كاریگەری لەسەرمان هێشتەوە.

یەكسەر پیاوەكانیان جیاكردەوە
باوكم لەبان جەباری گیرا لەنێوان گوندەكانی تەكیەو سۆران دەستبەسەركرا، هەر لەوێ یەكسەر پیاوەكانیان جیاكردەوە، ژنان و منداڵیش بەجیا باركراین بەئۆتۆمبیلی سەربازی، ئیتر لەوساتەوەختەوە من باوكی خۆمم نەبینیەوە كەلێمانیان جیاكردەوە، ئێمە بەئەسڵ خەڵكی گوندی «خالۆبازیانی»ین، پێش ئەنفالەكە بەزیاتر لەساڵێك ماڵوموڵكمان گواستەوە و چووین لەداڵاوای گوندی شێخ مەحمووی-ی ناوچەی جەباری نیشتەجێبووین، لەبەرئەوی باوكم هەڵهاتووی سەرباوی رژێم بوو.

دوای گێڕانەوەیەكی زۆرو سەرگوزەشتەی هاتن و چوونیان بۆ ئەو گوندە لەترسی جەبەرووتی بەعس و پیاوانی رژێم، فەتاح مام ئەسوەد زۆر بەكەساسی و دڵێكی پڕ لەحەسرەت و ئازارێكی قووڵ، بۆماندوا سەبارەت بەوێنەیەك كە ڕیزێ منداڵ وەستاون لەیەك ساتەوەختدا وێنەیەكیان دەگیرێت، بەشێك لەومنداڵانە بەدەم خەندەی پێكەنینەوە دەڕواننە فۆتۆگرافەرەكە!، كاك فەتاح-ی رزگاربووی ئەنفالكراو بەمشێوەیە باسی ئەو وێنەیەی بۆ كردین:

-ئەو وێنەیە هەمان سەربازگەی تۆبزاوایە، بەتەنیشت گردێكی خۆڵەوە كەوەكو سەنگەر سەربازگەكە بەكاریهێناوە ئێمەیان ریزكرد منداڵ بەجیا، منداڵەكانیش ئەوانەی تەمەنیان لە12ساڵ كەمتر بوو بەجیا ریزیان دەكردن و ئەوانەشی تەمەنیان لەدوانزە ساڵ زیاتر بوو ریزێكی تریان پێ درووست دەكردن، وێنەگرەكە بەدانیشتنەوە ئەو وێنەیەی گرتوە، حەز دەكەم ئەوە بزانیت كاك ئەسعەد هەرچی ئەوانەی گیراون لەپرۆسەی ئەنفالدا دڵنیاتان دەكەمەوە كە وێنەیان گیراوە چ بەتاك یان بەكۆمەڵ، لەبەر ئەوەی من خۆم یەكێكم لەوانەی كە وێنەمگیراوە، ئێستا هەقە لایەنە سیاسیەكان بگەڕێن بەدووی ئەو ئەرشیف و وێنانەو بیاندۆزنەوە كە هەبوون لەفەرمانگەكانی ئەمنی بەعس یاخود سەربازگەكانیان یان هیچ نەبێت لەدەزگا میدیاییەكانیان ئەرشیفكراون بۆچی كەسێك نیە خەمی ئەومەسەلەیە بخوات، من پێم وایە دەبێت بەرپرسانی هەرێمی كوردستان ئەم مەسەلەیە بەجدی وەربگرن و ئەرشیف و دۆكۆمێنتەكان بدۆزنەوەو ئاشكرای بكەن بۆ نەوە لەدوای نەوە تابزانن ئێمەی كورد چیمان بەسەرهاتوە، هەموو ئەنفال بەڤیدیۆ وێنەیان گیراوە، من خۆم ئەگەر جوان سەرنجی ئەو وێنە فۆتۆیە بدەی تەماشای كامیراكە دەكەم، زۆربەمان هەر سەیری كامیراكە دەكەین، خەڵكی ئێمە لامان سەیربوو شتێك لەسەر شانی كەسانێكەو بەدەوروپشتماندا دەهاتن و دەچوون وێنەیان دەگرتین، ئێمە ئەوكات كامیراو ئەو شتانەمان نەدیبوو بۆیە بەلامانەوە سەیربوو وەكو خەڵكی گوند، لەوێ بەكۆمەڵ وێنەیان دەگرتین، كاتێكیش كە خراینە هۆڵەكانەوە یەك یەك جیاكراینەوە بۆ وێنەگرتن ژن و منداڵ و پیاو تاك تاك وێنەمانیان دەگرت، ئەو وێنانە بۆ ئەرشیفی بەعس دەگیران، ئەم ئەرشیفە من دڵنیام تائێستاش ماوە بەڵام كەس نازانێ لای كێیە!

حیسابی پیاوی كامڵیان بۆ دەكردن
ئەوانەی لەم وێنەیەدا دەبینرێن ئەوانەبووین جیاكرابووینەوە وەكو تەمەن، ئێمە خوار تەمەن 12ساڵان بووین، ئەوانەشی سەروو تەمەنی 12ساڵان بوون حیسابی پیاوی كامڵیان بۆ دەكردن، بەڵام بۆ ژنان لەڕووی تەمەنەوە تێكەڵاوبوون گەورو بچووك پێكەوەبوون، دوای ئەوەی 21 رۆژ لەسەربازگەی تۆپزاوا ماینەوە پاشان براین بۆ دووبز، كۆمەڵێكیشمان گواسترانەوە بۆ نوگرە سەلمان، ئەوەی ئێمە كە گواستراینەوە بۆ سەبازگەی دووبز كە چووینە نێو هۆڵەكانیەوە هێشتا كەرەسەی سەربازو سەربازگەكە مابوەوە لەنێو هۆڵەكە، لەبیرمە لەگەنێكی نانخواردنم دۆزیەوە دواتر بەكارمان دەهێنا بۆ گەرمكردنەوەی خۆراك، من هەر لەگەڵ دایكم بووم، تەنها 2رۆژ نەبێت دووریانخستینەوە لەدایكم ئەویش لەسەربازگەی تۆپزاوا، من و «سێوە»ی خوشكم و دایكم پێكەوە گیاربووین، باوكیشم وەكو باسمكرد هەر لەنێوان گوندی سۆران و تەكیە لێمان دابڕاو گیرا، ئیتر نەمانبینیوە، دایكم ناوی دوورسن»ەو بەئەسڵ هەر خەڵكی خاڵۆبازیانی-یە كچی حاجی صاڵح رەباتی-یە.

نەمتوانی بەجێیانبهێڵم و مامەوە
فەتاح مام ئەسوەد وەكو زیندانێكی سیاسی و كوڕێكی هەڵكەوتەی خوێنەوارو ژیر هەموو ژیانی خۆی پاش ئەو رووداوانە وەكو شریتێكی سینەمایی هەر لەبیرماوە، تەنانەت ئەو وەكو مێردمنداڵێكی بزێو دەڵێ هەرگیز ترسم نەزانیوەوەو ئەگەر بمویستبا هەر لەسەربازگەی دووبز دەمتوانی ڕابكەم، بەڵام لەخۆشەویستی دایكم و سێوەی خووشكم نەمتوانی بەجێیانبهێڵم و مامەوە هەر لەگەڵ ئەوان، كاكە فەتاح درێژەی دا بقسەكانی و ووتی:-ئێمە نزیكەی شەش مانگ هەر لەسەربازگەی دووبز بووین، لەوێ سەرەتا خواردنێكی خراپمان هەبوو، بەڵام دواتر تۆزێك باش بوو خواردنەكەمان، لەوێش هۆڵەكان ناونرابوون هەر هۆڵێك بەناوێكەوە، بۆنموونە هۆڵێك ناوی كەركوك بوو، هۆڵێكیتر ناوی سەڵاحەدین بوو، بۆنموونە ئەوانەی دەخرانە نێو هۆڵی سەڵاحەدین ئەوانەبوون كە خەڵكی «لەك» یان «قادر كەرەم»بوون، هەر هۆڵێكیش بەلای كەمەوە نزیكەی 500 بۆ 600 كەسی تیابوو، لەهۆڵەكەی ئێمە پیاوی گەورەمان لەگەڵ نەبوو، سەبارەت بەمنداڵیش ئەوەی لەهۆڵەكەی ئێمەبوو خوار 12ساڵان بوو، بەشی هەرەزۆری 10ساڵان بوو، خۆم ئەوكات 9ساڵان بووم، من لەڕاستیدا لەدایكبووی 1977م بەڵام لەتەسكەرە 1980م دایكم كارێكی باشی كردبوو كە تەسكەرەكانی ئێمەی لەگەڵ خۆیدا هێنابوو دەنا منیش جیادەكرامەوە لەدایكم، هەبوون تەسكەرەیان پێنەبوو جیادەكرانەوە لەگەڵ پیاوەكان هەژماردەكران و بران بۆ نووگرەسەلمان و نەهاتنەوە، منیش بەڕێكەوت مامەوە دەنا ئەگەر تەسكەرەكەم نەبوایا ئێستا چارەنووسم نادیار دەبوو وەكو زۆرێكیتر لەخزمانم، كاتێكیش كە لەتۆپزاوا جیاكراینەوە پیاوەكانیان برد لەبیرمە ئەو كەسانەی كە ئەمن و پیاوی رژێم بوون زۆر گەنج بوون، لەوكەسانەبوون كە هێشتا هاوسەرگیریان نەكردبوو خۆیان ماڵ و منداڵیان نەبوو هیچ رەحم و بەزەییەكیان نەبوو بەرامبەر بەوخەڵكەی گیرابوون و لەبەردەستیان بوون.

وەكو شەهیدێكی پەپولە رووحی سپارد
دادە «نەبات» ناوێكمان لەگەڵ بوو خەڵكی ناوچەی جەباری، ئەو لەهۆڵەكەی ئێمە بوو، بیرم دێ دادە «نەبات» كچێكی هەبوو ناوی «زەیتوون» بوو، ئەو كچەی دادە «نەبات» تووشی لەرزو تایەكی زۆر هات، دایكیشم كە خەمخۆری هەموو كەسێك بوو لەگەورەو بچووك ڕۆیی بەدەمیوە بەمەبەستی ئەوەی «زەیتوون» ساردبكەنەوەو لەرزو تایەكەی دابەزێ، ئەو لەترساندا وای لێهاتبوو نزیكەی تەمەنی هەر 7 بۆ 8 ساڵانێك دەبوو كچێكی سوورو سپی زۆر جوان بوو تا ئێستاش دیمەنی ئەو كچەم هەر لەبەرچاوە لەبەرئەوەی شوێنی دانیشتنی ئێمەو ئەوان نزیك بووین لەیەكەوە، ئەو كچە لەپڕ ڕایكرد بەرەو پێڵاوەكەی كە جزمەیەكی سەوز بوو دەمی بۆ جزمەكە بردو ئیتر هەر لەوێدا گیانی سپارد و كۆچی دواییكرد وەكو شەهیدێكی پەپولە رووحی سپارد، ئەو دیمەنەم هەتا هەتایە لەبەرچاو ناكەوێ.

زۆریان خەڵكی گەرمیان بوون
ئەو هۆڵانە جاروبار خەڵكەكەیان دەگواستنەوەو دەبران بۆ شوێنی نادیار كە دواتر زانیمان بەرەو خوارووی عیراق براون بەمەبەستی لەناوبردنیان، زۆریان خەڵكی گەرمیان بوون لەهۆڵەكانی سەڵاحەدین بوون ئیتر نزیكەی 12 هۆڵی گەورە زیاتربوون هەموویان گواسترانەوە پێش عەفوعامەكەی 6ی ئەیلوولی ئەو ساڵە بە3رۆژ هەرهەموویان بران بۆ نوگرەسەلمان، ئەوانە زیاتر خەڵكی كەلارو كفری و دووزو قادر كەرەم و جەباری و قەرەحەسن بوون، ئەو خەڵكانەی بران بۆ نوگرە سەلمان ئەگەر عافوی نەدەرایا ئەوا ئێمەشیان دەبرد بۆ نوگرە سەلمان لەبەرئەوەی گواستنەوەی ئەو خەڵكە یەك بەدوای ئەكی هۆڵەكان بوو كە سەرەتا لەهۆڵەكانی سەلاحەیدنەوە دەستی پێكرد.

فەتاح مام ئەسوەد رۆژە رەشوو شوومەكانی ژیانی خۆی دەگێڕێتەوە بۆمان كە چۆن ئەو وەكو منداڵێكی زیتەڵ و وریا لەنێو هۆڵەكانی ئەو سەربازگەیە وەكو تەتەرو هەوڵگر بۆنێو كەسوكارو خزم و خوێش چ رۆڵێكی گێڕاوە تا زۆرترین زانیاری كۆبكاتەوەو ئەوانەی ناو هۆڵەكەی خۆیان هوشیار بكاتەوە لەهەر ئەگەرو گۆڕانكاریەكی تراژیدیایی، پاشان باسی گەڕانەوەو ئازادكردنیان دەكات كە چۆن دوابەدوای عەفوعامی 6ی ئەیلوولی 1988 بەچەندین رۆژ دوای ئەو لێبوردنە گشتییە هەر مابوونەوە لەنێو ئەو سەربازگەیەدا تا ئازاد دەكرێن، چیرۆكی ئازادكرنیان حیكایەتێكیتری كاكە فەتاح-ە هاوشانی كەس و خزمە نزیكەكانی كە زیاتر لە 6مانگ دەستبەسەربوون بەم شێوەیەی لای خوارەوە بۆمان دەگێڕێاەوە:

هەتا هەتایە لەبیرناچنەوە بەئاسانی
-دوابەدوای عەفوعامەكە هێنامانیانە عەربەت و پاشان بۆ بەكرەجۆ دواتر بۆ كۆمەڵگای زۆرەملێی باینجان لەوێ لەنێو قوڕو لیتەو چڵپاوی باراناوی ئازادیانكردین، ئیتر من هەر ئەوەندە دەزانم ئەو رۆژەی ئێمە گەیشتینە كۆمەڵگای زۆرەملێی باینجان لەنێو قوڕو لیتەو چڵپاودا خۆمان دۆزیەوە، یەك هاوینی گەرمامان بردە سەر لەسەربازگەو بەندیخانە كڵۆمدراوەكانی بەعس بەناخۆشی و چەمەسەری و ئازارو ئەشكەنجەو مەینەتی و بینینی دیمەنی ترسناك و لێدان و راوەدوونان و برسێتی و شەڕی دەروونی و مردنی كەسوكار بەبەرچاوتەوە لەو رۆژە سەختانەدا ئەوانەو زۆرێكیتر ئەو دیمەنە جەرگبڕانەن كە هەتا هەتایە لەبیرناچنەوە بەئاسانی، ئەوەندەی دێتەوەبیرم سەرەتای زستان بوو ئێمەیان ئازادكرد چونكە لەبیرمە كەگەیشتینە عەربەت لەوێ باران دەستیپێكرد و خەڵكی عەرەبت-یش زۆر مەردانە هاتن بەپیرمانەوە بۆ خزمەتكردنمان.

بە جلوبەرگی خۆیەوە دەیانخستە نێو چاڵەكەوە
ئەمەوێ ئەوەشتان بۆ باسبكەم كە لەكاتێكدا لەو سەربازگەكە بووین ئەو ماوەیە زۆرێك لەخەڵك گیانی لەدەست دەدا بەهۆی تەمەن یان نەخۆشی یاخود ترس و دڵەڕاوكێ، هەركەسێكیش كۆچی دوایی بكردبا یەكسەر دەیانبرد لەنێو حەوشەی سەربازگەكە یان دەرەوەی دیواربەندی سەربازگەكە چاڵێكیان بۆ هەڵدەكەن و بەجلوبەرگی خۆیەوە دەیانخستە نێو چاڵەكەوە، واتا قەبری تەواویان بۆ نەدەكرا یان ببرێت بۆ قەبرسان، بەوشێوەیە چەندین كەس تا ئێمە لەوێبووین كۆچی دواییانكرد بەتایبەتی پیرێژن لەبەرئەوەی هۆڵەكەی ئێمە هەر ژن و منداڵ بوو پیاوی گەورەمان لەگەڵ نەبوو، ئەوانەشی تەرمەكانیان دەشاردەوە هەر خەڵكی ناو هۆڵەكەبوون، لەم دواییەدا پێش ئەوەی ئازادبكرێین بەچەند ماویەك كەسێكی تۆزێ بەرەحم و بەزەیی سەرپەرشتی هۆڵەكانی ئێمەی دەكرد، ناوی عەبدولڕەحمان بوو پێیان دەوت (ئەبو عەوف)، پلەی سەربازی رائید بوو نازانم خەڵكی كوێ بوو بەڵام لەوەش ئەچوو توركمان بێت!، ئەو پیاوە بەبەزەیی بوو، بۆنموونە لەم دواییەدا ئەگەر ژێك منداڵێكی كۆچیی دوایی بكردبا ئەیهێشت دایكەكەی بچێ لەگەڵیدا بڕوات بۆ قەبرسانی دووبز بەڵام نەدەخرایە قەبرێكی تەواوەوە بەڵكو چاڵیان بۆ هەڵدەكەن و دەخرایە ناو ئەو چاڵەوە بێ ئەوەی كفن و دفن بكرێ!.

كەسێك هەبوو ئەهاتە ناو سەربازگەكە بەمەبەستی كۆكردنەوەی نانەووردە و خاشاكی ناو سەربازگەكە، ئەو چەندین كەسی لەناوبەرمیل حەشارداوەو بردبوونی بۆ دەرەوەو ئازادی كردوون بێ ئەوەی بەرپرسانی سەربازگەكە بزانن، بەداخەوە نازانم ئەو كەسە دڵسۆزە كێ بوو، هەر لەبەرمیلی نانەووردەیا جلوبەرگی بۆ خەڵك دەهێنا، كرێكاری پاككەرەوەی ناو سەربازگەكەبوو خەڵكی دووبزبوو، ئەمانەم بەچاوی خۆم بینیوە.

پاش 3رۆژ شێت بوو
یەك دیمەنم قەت قەت لەبیرناچێ، هەركاتێ باسی دەكەم ئازار دەچێژم، شەوێكیان ئەوەندەمانزانی كارەبای هۆڵەكەی ئەوبەرەوەمان بڕا، كچێك نازانم چۆن بوو سەرباز پەلاماریدا یان چی بوو نازانین، بوو بەهاتوهاوار و قریشكەو دەنگە دەنگ هەر ئەو كچە پاش 3رۆژ شێت بوو، ناوی «ب» بوو، پێم وابێت خەڵكی قەرەحەسەن بوو، دوای ئەوەی كە شێت بوو ئیتر بەزنجیر بەستیانەوە لەناو هۆڵەكە، كچێكی گەنجی زۆر جوان بوو، ئێمەش وەكو منداڵێك كاریگەری خستبوە سەرمان ئەو ناهەقیە.

كاك فەتاح دێتە سەر باسوخواسی دۆزینەوەی ئەو وێنەیەو قسەمان بۆدەكات لەبارەی چۆنێتی بینینی ئەو وێنەیە بۆیەكەمجا: -ئەو وێنەیەم لەدوای پرۆسەی ئازادی عیراقەوە بۆیەكەمجار لەساڵی 2006 بینی، وەكو پێشم ووتی بیرەوەری منداڵیم زۆر زۆر باشە، هەموو شتەكانی منداڵی خۆمم بیرماوە، ژیان وەكو شریتێكی سینەمایی دێتەوە بەرچاوم، دوای ئەوەی ئەو وێنەیەم بینی لە2006 وێنەكەم برد بۆ دایكم و پێم ووت» دایە ئەم وێنەیە من نیم؟» پێشم ووت ئەوە منم دایە!!، وێنەیەكیتری منداڵیم هەیە هەر دوابەدوای روداوەكانی ئەنفال گیراوە لەچەمچەماڵ-شۆڕش، كاتێ بەراوردی دەكەی هێشتا هەر هەمان سەروسیماو دەمووچاوم هەیەو نەگۆڕاوە، لەئاهەنگی كوڕێكی پوورمدا گیراوە، ئەگەر ووردبیتەوە جیاوازیەكی ئەوتۆی نیە لەگەڵ وێنەی ناو سەربازگەكەی تۆپزاوا، ئیتر دایكم ووتی:بەڵێ ئەوەی لەو وێنەیەدا دیارە تۆی.

یەك ساڵی رەبەق لەكەلاوەیەكدا ژیانمانبردە سەر
ژیانمان زۆر بەنەهامەتی و كوێرەوەری بردە سەر لەساڵانی دوای ئەنفالەكەو هەتا راپەڕینی 1991، من بەقاڵیم ئەكرد لەتەیناڵ، زۆر بەزەحمەت ژیاین، باوكم ئەنفال بوو، من و ئاراسی برام و خوشكەكەم پێكەوە لەگەڵ دایكی ئازیزم زۆر زۆر بەناخۆشی ژیانمان بردە سەر، لەبیرمە كەس نەیئەتوانی بمانگرێتە خۆی لەترسی پیاوانی رژێم لەبەر ئەوەی ئەنفالكرابووین و ژیانمان لەژێر هەڕەشەو گوڕەشەی پیاوانی رژێم بوو، یەك ساڵی رەبەق لەكەلاوەیەكدا ژیانمانبردە سەر لەگەڕەكی «پیریادی»یەكان لەشۆڕش، نەژێرمان چیمەنتۆ كرابوو نە خوانەوەكەش لەبەغكرابوو، چی باران بباریبا ئاو ئەهاتە ژوورەكانمانەوە، بەبنجك خۆمان گەرم دەكردەوە، هیچ پەرۆشیەكان نەبوو بۆ ژیان جگە لەوەی تەنها بمێنینەوەو بەس، دایكم كەسێكی ژیرو ووریایە، ئێمە هەتا هەتایە قەرزاری ئەوین، ئەچوو لەدوای دەڕاسەوە گوڵەچنەی ئەكردو ئێمەش لەگەڵی بووین لەبەیانیەوە تا ئێوارە پاشان یەك كیلۆ گەنممان دەست دەكەت و ئەیدا پێمان و ئەمانخوارد، (بەدەم گریانەوە).

سەبارەت بەم وێنەیەش تا ئێستا هیچ دامودەزگایەك یان ناوەندێكی توێژینەوەو رێكخراوەكانی ئەنفال بانگی منیان نەكردوە تا قسەم لەگەڵ بكەن سەبارەت بەم وێنەیە، ئەمە یەكەمینجارە ئێوە وەكو «مۆزەخانەی نیشتیمانی ئەمنەسوورەكە» بانگهێشتم دەكەن و پرسیارم لێ دەكەن بۆ ساغكردنەوەی ناوەڕۆكی ئەو وێنەیە، هیچ كەسێك نەیاناردوە بەشوێنمدا یان لەهیچ شوێنێكیش باسنەكراوم، ئەمە یەكەمینجارە باسی ئەو وێنەیە دەكەم.

گلەییم لەحكومەتی هەرێم هەیە
گلەییم لەحكومەتی هەرێم هەیە، ئێوە باش باش دەزانن كە دۆزی رەوای نەتەوەی كورد نە شۆڕش بردیە پێشەوە نە شەهیدی حزبەكانیش لەوكاتەدا، بەڵكو جەبەرووتی رژێم و زووڵموزۆری پرۆسەی قەتڵوعامی جینۆسایدی كوردان لەئەنفال و كیمیابارانی كوردستان و هەڵەبجەو كۆڕەوی نیسان1991 مەسەلەی كوردی بردەپێشەوەو بەجیهانی ناساند تا بەهانای نەتەوەیەكی زوڵملێكراوەوەبێنو ئەمە رۆژگارەیان بۆمان درووستكرد، هەندێ سەركردەی كاریزماییشمان هەیە وەكو بەڕێز «مام جەلال» رۆڵیان هەبووە لەسەرخستنی مەسەلەی كورد، دەبوو هەردوای پرۆسەی ئازادی كورد لەخەمی ئەرشیف و دۆكمێنتەكانی دامودەزگا سەركوتكەرەكانی بەعس بوایا، دەبوو لەخەمی هێشتنەوەی سەربازگەو شوێنە سەركوتكەرەكانی بەعس بوینایا تا بمێننەوە نەوە لەدوای نەوە بیانبینیبا كە بەعس چ زوڵمێكی لەكورد كردوە، بۆچی لەكەركوك بایەخ بەم مەسەلەیە نەدرا دوای پرۆسەی ئازادی، ئەبوایا وەكو چۆن لێرە «ئەمنەسوورەكە» هێڵرایەوەو كرا بەمۆزەخانە ئاوها لەچەندین وشێنیتر شوێنە چەوسێنەرەكانی بەعس بمانایا بۆ ئەوەی لەهەموو وشێنێك مۆزەخانەیەكمان هەبا، من ئێوە دڵنیا دەكەمەوە كە هەموو شتێك لای بەعس پارێزراوبوو، هەموو شتێك وێنەیەان دەگرت، هەرچیان بكردبا بەنووسراو دۆكۆمێنت دەكرا، كوان ئەو دۆكۆمێنتانە، بۆكوێ بران، چیان لێهات، كێ سوودی لێ بینی، هەموو كەسێك گیرابێت لەپرۆسەی ئەنفال یەك بەیەك وێنەیان دەگرتین، تۆ سەیری ئەو وێنەیە بكە، هەموو منداڵەكان سەیری كامیرای فۆتۆگرافەرەكە دەكەین، ئێستا بەهۆشی خۆمان هاتووینەتەوە كە ئەوەی وێنەی گرتووین بۆ ئەرشیفی بەعس و ئەمن و ئیستیخبارات بووە، بێگومان ئەوانە هەمووی ماون!؟

ئەوە عەیبەیەكی گەرەبوو بۆ ئێمە
من دڵنیاتان دەكەمەوە جارێكیتر هەموو پرۆسەی ئەنفال ئەرشیفكراوە بەڵام خەمخۆرێك نەبوو كە ئاوڕ لەم بابەتە هەستیارە بداتەوە كە چەند گرنگ بوو ئەگەر ئێمە ئێستا ئەو ئەرشیفانەمان لەبەردەستبایاو سوودی دەبوو بۆ پێشخستنی مەسەلەی رەوای نەتەوەكەمان و لەئاستی دونیاشدا بایەخی خۆی دەبوو وەكو نەتەوەیەك زیاتر لەخەممان بن بۆ سەرخستی دۆزی رەوای نەتەوەكەمان لەم قۆناغەوە بۆ قۆناغێكی باشترپێویستە حكومەتی هەرێك هۆڵەكانی سەربازگەكانی تۆبزاواو دووبز بكڕێتەوەو بەكاریبهێنێ وەكو مۆزەخانەیەك، پێویستە لەخەمی ئەو بابەتەبین، نەدەبوو ئەمنی كەركوك بڕوخێنن و بیكەن بەمۆڵ و شوێنی بازرگانی، ئەوە عەیبەیەكی گەرەبوو بۆ ئێمە، دەكرا بهێڵدرێتەوە تا نەوە لەدوای نەوە بزانن كە كورد چی بەسەرهاتوە لەوشوێنە مەترسی و جێگە پڕ ئەشكەنجەدراوانەی كە سیمایەكن بۆ هێزی زەبەلاحی رژێم، هەزاران یادگاری بەدیوار هۆڵەكانی سەربازگەی «دووبزو تۆپزاوا»وەیە كە جێپەنجەی ئەنفالكراوانە، بۆچی ئیسرائیل شوێنی مەنجەنیقی كوورەی سووتانی مرۆڤە زوڵملێكراوەكانی جوولەكەی لەوڵاتی ئەڵەمانیا كڕی پاش جەنگی جیهانی دووەم، تاكو بۆ هەموو جیهان بسەلمێنێ كە جوولەكە چی بەسەرهاتوە، خۆ لەكوردستان پارەی نیە ئەی بودجەی نیە، باشە بۆچی لەخەمی كۆكردنەوەی ئەرشیف و دۆكۆمێنت و ئەو بابەتانە نابن كە رۆژێ لەرۆژان زوڵمی پێكراوە بەرامبەر بەنەتەوەكەمان ئیتر كەرەسەبێت یان سەربازگە یاخود شوێن و ئەرشیفی كاغەز یان وێنە، پێویستە لێرە بەدواوە حكومەتی هەرێم لەخەمی راستەقینەی ئەنفال و جینۆسایدبێت، بۆچی لەخەمی دادگایكردنی موستەشارو بەكرێگیراوەكانی رژێم نین!؟، ئایا ئەزانی ئەوەی باوكی منی دابەگرت لەپرۆسەی ئەنفالدا ئێستا لەكوردستان بۆخۆی بەئازادی دێت و دەچێ!!.

ژیانی كەسوكاری ئەنفالكراوان ئازارێكی زۆر قورس و بەسوێیەو ئێمە تائێستا بەرگەمان گرت، پێویستە حكومەت بەدڵسۆزی ئاوڕی راستەقینە لەكەیسی ئەنفال بداتەوە، تەنها وەكو بۆنەیەك و تەشریفاتی نەبێت ساڵانە یادبكرێتەوە لێرەو لەوێ، ژیانی كەسوكاری ئەنفال بەهیچ نرخێك ناتوانرێ قەرەبووبكرێتەوە.

بۆچوون